تبلیغات
احادیث دینی - تحریم ربا از نظر احادیث
دوشنبه 11 مرداد 1389

تحریم ربا از نظر احادیث

   نوشته شده توسط: احمد زین گنجه    

تحریم عمل زشت ربا،در روایات بسیار زیاد و گسترده اى مطرح شده است. این روایات به قدرى زیاد است كه شاید به سر حد تواتر برسد، در این روایات تعبیرات بسیار تكان دهنده اى در مورد این كار اقتصادى ظالمانه و غیر انسانى وارد شده است كه درباره كمتر گناهى دیده مى شود. در برخی روایات رباخوارى با عمل زشت منافى عفت مقایسه شده و از آن بدتر شمرده شده است.

از جمله در حدیثى آمده است كه پیغمبر اكرم (ص) به على (ع) فرمود: «یا على درهم ربا اعظم عندالله من سبعین زنیة...؛ اى على! یك درهم از ربا از نظر گناه و معصیت بدتر از هفتاد بار زناست».
حتى تعبیراتى بسیار تندتر و شدیدتر از این هم موجود است. این تعبیر در روایات متعدد دیگرى وارد شده است ولى با اعداد و ارقام مختلف، در بعضى از روایات معادل 33 بار (وسایل الشیعه، جلد 12، ابواب الربا)
و در روایت دیگر معادل 30 بار (مستدرك الوسایل، جلد 13، ابواب الربا، باب 1، حدیث 14) و در بعضى معادل 20 بار (وسایل الشیعه، جلد 12، ابواب الربا، باب 1، حدیث 5) و در بعضى معادل یك بار (وسایل الشیعه، جلد 12، ابواب الربا، باب 1، حدیث 6 و 22) عمل منافى عفت شمرده شده است.
همه مى دانند اسلام به شدت با اعمال منافى عفت برخورد مى كند، حال باید حساب كرد كه زیان و زشتى رباخوارى چقدر زیاد است كه درباره آن چنین مى گوید و این از صریحترین دلایل بر حرمت ربا در اسلام است.

در اینجا این سؤال پیش مى آید كه چرا عددها در روایات مزبور تا این حد متفاوت و مختلف است؟ در پاسخ این سؤال مى توان گفت كه رباها مختلف است همه انواع ربا بد، ظالمانه و زشت است، ولى بعضى از بعضى بدتر و زشت تر مى باشد و این تفاوت اعداد، مربوط به تفاوت انواع رباست؛ مثلا رباى اضعاف مضاعف كه شرح آن گذشت با رباى معمولى متفاوت است، و قبح و زشتى آنها یكسان نیست.
و ربا گرفتن از یك انسان بسیار ضعیف كه مثلا براى درمان فرزندش مختصرى وام مى گیرد با ربا گرفتن از افرادى كه در چنین شرایط اضطرارى قرار ندارند فرق مى كند و اولى به مراتب زشت تر و ظالمانه تر است.
تحمیل رباهاى ظالمانه بر یك ملت بزرگ كه تمام هستى آنها را به باد مى دهد با ربا گرفتن از یك فرد فرق مى كند، بنابراین همه انواع ربا زشت و ظالمانه و گناه است ولى بى شك این انواع سلسله مراتبى دارد. اما چرا مقایسه با اعمال منافى عفت شده و از آن بدتر شمرده شده است؟

ممكن است از این نظر باشد كه ربا خوارى یكى از عوامل اصلى فقر و اختلاف طبقاتى است و مى دانیم یكى از علل فحشاء، فقر و فشار اقتصادى است كه سبب شكست جوانان در تشكیل خانواده و كشانیده شدن آنها به فساد است.اگر ریشه فقر خشكانیده شود لااقل بخش مهمى از فحشاء و فساد اخلاقى از میان خواهد رفت، آنها كه مقدمات فقر را در جامعه فراهم مى سازند در فساد و انحرافات اخلاقى آن شریك و سهیمند، و عمل آنها گاه با چندین بار عمل منافى عفت برابرى مى كند!
به هر حال این روایات به روشنى و با صراحت و با تأكیدهاى متعدد دلالت بر تحریم ربا دارد، و آن را همردیف بزرگترین گناهان از نظر اسلام مى شمرد (تا حد زناى با محارم و حتى فراتر)، و با توجه به گستردگى این روایات و لحن شدید آنها اگر دلیلى بر حرمت ربا جز این گروه از روایات نبود كافى به نظر مى رسید.

در برخی از روایات دیگر ربا و تمام كسانى كه به نوعى با آن ارتباط دارند را لعنت مى كند.امیر مؤمنان على (ع) مى فرماید:«لعن رسول الله (ص) الربا و آكله و بایعه و مشتریه و كاتبه و شاهدیه» ؛ (مستدرك الوسایل، جلد 13، ابواب الربا، باب 1، حدیث 8) پیامبر گرامى اسلام (ص) در این روایت «ربا» و پنج طایفه را - كه در ارتباط با ربا هستند - لعنت كرده است: كسى كه میهمان ربا خوار مى شود و از غذایى كه از پول ربا تهیه شده است با علم و آگاهى استفاده مى كند.، ربا خوار، ربادهنده ، كسى كه ربا را محاسبه مى كند، شهود قرارداد ربا.
در هر مورد، كه یك چیز حرام، به این گستردگى مورد لعن خداوند قرار مى گیرد (وسایل الشیعه، جلد 12، ابواب الربا، باب 4، حدیث 3) دلیل بر عظمت حرمت آن كار، و قبح و زشتى فوق العاده آن است. این گروه از روایات نیز دلیل بر حرمت ربا و رباخوارى است.
در برخی از روایات دیگر مى گوید: ربا بدترین و خبیثترین نوع معاملات است.

امام باقر (ع) مى فرمایند: «اخبث المكاسب كسب الربا»: «كثیف ترین معاملات، معاملات ربوى است.» حتى از شراب فروشى و قمار و فحشاء، كثیف تر است. در حدیث دیگر آمده: «و من الفاظ رسول الله (ص) الموجزة التى لم یسبق الیها: شر المكاسب كسب الربا».«از سخنان كوتاه و پر معنى رسول خدا (ص) كه پیش از آن حضرت، سابقه نداشته این است كه فرمود: ربا خوارى بدترین نوع كسبهاست». نتیجه این كه این گروه از روایات نیز دلالت روشنى بر حرمت ربا دارد ؛ حرمتى شدید و مؤكد.

برخی از روایات دیگر دلالت بر هلاكت ربا خواران در دنیا دارد. امام صادق (ع) می فرماید:«اذا اراد الله بقوم هلاكا ظهر فیهم الربا»: «هنگامى كه خداوند اراده هلاكت قومى را كند ربا در میان آنها ظاهر مى گردد». معناى این روایت این است كه ربا مجازات دنیوى نیز دارد و به هلاكت ربا خواران منهى مى شود.
ممكن است سئوال شود چرا خداوند اراده هلاكت مردم و قومى را مى كند، تا ربا در بین آنها شیوع پیدا كند و سبب نابودى آنها شود؟ پاسخ این سؤال روشن است، اراده خداوند بدون دلیل نیست، لابد آن قوم مرتكب گناهانى شده اند كه خداوند حكیم، اراده نابودى آنها را مى كند و گرفتار رباخوارى مى شوند.
این نكته نیز قابل دقت است كه لازم نیست همواره هلاكت، مانند هلاكت و نابودى اقوام پیشین و با صاعقه ها و زلزله ها مثل قوم لوط و عاد و ثمود باشد، بلكه هلاكت امروزه اشكال دیگرى نیز دارد، بیماریهاى غیرقابل علاجى همچون ایدز و نیز اعتیاد به مواد مرگ آور، انواع بیماریهاى روانى كه قسمت عمده اى از بیمارستانهاى كشورهاى غربى رابه خود اختصاص داده است و مانند آنها، همه اسباب هلاكت امتهاى گنهكار مى تواند باشد؛ و به هر حال این گروه از روایات نیز دلالت بر حرمت شدید ربا دارد.

برخی از روایات دیگر سرانجام رباخوار را آتش دوزخ شمرده است.
امام على (ع) می فرماید: «خمسة اشیاء تقع بخمسة اشیاء ولا بد لتلك الخمسة من النار: من اتجر بغیر علم فلا بدله من اكل الربا، ولابد لا كل الربا من النار»: پنج چیز علت پنج چیز است و سرانجام اینها جهنم است: 1- تجارت و كسب بدون آگاهى - از احكام فقهى آن - سبب ربا خوارى و منتهى به آن مى شود و ربا خوار حتماً در دوزخ خواهد بود» و روشن است كه این گونه روایات نیز دلیل بر تحریم این عمل است.
در مورد بر حذر داشتن از ربا پیامبر خدا صلى الله علیه وآله می فرماید:«إن اللهَ عز و عجل لَعَنَ آكِلَ الربا ومُوكِلَهُ وكاتِبَهُ وشاهِدَیهِ»: خداوند عزوجل ربا خوار و ربادهنده و كاتب و گواهان آن را لعنت كرده است.

همچنین می فرماید: «أتَیتُ لیلةَ اُسرِیَ بِی على قَومٍ بُطونُهُم كالبیوتِ فیها الحَیاتُ تُرى مِن خارجِ بُطونِهِم، فقلتُ: مَن هؤلاءِ یا جَبرئیلُ؟ قالَ: هؤلاءِ أكَلَةُ الربا»: شبى كه به معراج رفتم، بر مردمى گذشتم كه شكمهایشان چون خانه اى بود و در آنها مارهایى وجود داشت كه از بیرون شكمهایشان دیده مى شد. پرسیدم: اى جبرئیل! اینها كیستند؟ گفت: اینان ربا خوارانند.

امام باقر علیه السلام می فرماید:«أخبَثُ المَكاسِبِ، كَسبُ الربا»: پلیدترین كسب ها، رباست.

امام صادق علیه السلام می فرماید:«آكِلُ الربا لا یَخرُجُ مِنَ الدنیا حتى یَتَخَبطَهُ الشیطانُ»: ربا خوار از دنیا نرود، تا آن كه شیطان دیوانه اش كند. همچنین می فرماید:«دِرهَمُ ربا أعظَمُ عِندَاللهِ مِن سَبعینَ زَنیةً بِذاتِ مَحرمٍ فی بیتِ اللهِ الحرامِ»: یك درهم ربا، نزد خداوند سنگین تر است از هفتاد بار زنا كردن با محارم در (كعبه) خانه محترم خدا.

در مورد حكمت تحریم ربا امام صادق علیه السلام - در پاسخ به پرسش هشام ابن حكم از علت تحریم ربا می فرماید: «إنهُ لَو كانَ الربا حلالاً لَتَرَكَ الناسُ التجاراتِ وما یَحتاجونَ إلَیهِ فحَرمَ اللهُ الربا لتَفِر الناسُ عنِ الحرامِ إلى التجاراتِ وإلى البَیعِ والشراءِ فَیَتصِلَ ذلكَ بَینَهُم فی القَرضِ»: اگر ربا حلال بود، مردم كار تجارت و كسب مایحتاج خود را رها مى كردند. پس خداوند ربا را حرام فرمود، تا مردم از حرام خوارى دست كشیده، به تجارت و خرید و فروش روى آورند و زیادى مال را به یكدیگر قرض دهند.
همچنین در پاسخ به سؤال از علت تحریم ربا می فرماید: «لئلا یَتَمانَعَ الناسُ المَعروفَ»: تا این كه مردم از احسان كردن به یكدیگر دریغ نورزند.

در مورد عوامل آلوده شدن به ربا امام على علیه السلام می فرماید:«مَعاشِرَ الناسِ، الفِقهَ ثُم المَتجَرَ، واللهِ لَلربا فی هذِهِ الاُمةِ أخفى من دَبِیبِ النملِ عَلى الصفا»: اى مردم ! ابتدا احكام، سپس تجارت ! به خدا قسم كه ربا در میان این امت ناپیداتر از حركت مورچه بر روى تخته سنگ سیاه است.همچنین می فرماید: «مَنِ اتجَرَ بغَیرِ فِقهٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فی الربا»: آن كه بدون دانستن احكام دین، تجارت و كسب كند، به ورطه ربا درافتد.

در مقایسه قرآن با روایات در مورد ربا باید گفت: از نظر قرآن ربا به طور مطلق ظلم است نه بیرحمی و عدم احسان. ولی در روایات تعبیراتی آمده است كه آن تعبیرات بیشتر ربا را محدود می كند به ربای مصرفی و استهلاكی یا ربای درماندگان. چندین روایت قریب به این مضمون است كه از جمله این روایت: «عن سماعة قال: قلت لابی عبدالله علیه السلام: انی رایت الله قد ذكر الربوا فی غیر آیة و كرره»: سماعه می گوید به امام صادق (ع) گفتم من می بینم خدا ربا را در چند آیه ذكر كرده و تكرار نموده یعنی خیلی اهمیت داده «فقال: او تدری لم ذاك؟» فرمود می دانی برای چه؟ گفتم نه.
«قال: لئلا یمتنع الناس من اصطناع المعروف». برای اینكه جلو كار خیر گرفته نشود. یعنی اگر كسی احتیاج داشته باشد البته جای معروف است ظاهر قضیه این است كه معروف یعنی كمك كردن در جائی كه كسی احتیاج دارد و دیگری باید به او احسان و كمك بكند. خدا ربا را حرام كرده، این راه را بسته تا مردم را از طریق قرض الحسنه برای یكدیگر كارگشائی كنند نه از طریق ربا.

در روایت دیگری از حضرت صادق (ع) آمده است: «و علة تحریم الربوا لعلة ذهاب المعروف» علت تحریم ربا این است كه جلو احسان و كار خیر و تعاون گرفته نشود.«و تلف الاموال و رغبة الناس فی الربح و تركهم القرض و القرض صنایع المعروف و لما فی ذلك من الفساد و الظلم و فناء الاموال» یعنی تنها به مسئله عدم احسان تكیه نشده.
ربا موجب فسادها می شود كه ظاهرا مقصود بیچارگیهاست. كلمه ظلم در این روایت به كار رفته: و گرفتن ربا ظلم است و فناء اموال. مقصود از فناء اموال این است كه اموال مردم كشیده می شود به طرف رباخوار. فتوای فقها هم در مورد ربا همین طور است كه فرقی نگذاشته اند میان ربائی كه از نوع استهلاكی باشد یا از نوع استنتاجی باشد.


محمد/ mohammad
سه شنبه 22 اسفند 1391 07:21 ب.ظ
سلام من محمد قیم هستم مطالب شما بسیار بسیار خوب است و از همه مهمتر کاملا مفید بود خدا اموات شما رو رحمت بکند چون مشکل من رو ها کردید من دارم کتابی رو قلم میزنم به نام آخرین فرست که مجموعه از داستانهای کوتاه از جمله همین ربا است و یه پیشنهاد برادرنه اگر لیاقت برادری شما رو دارم اون هم کتابهای مذهبی به صورت /pdf/Html/ را بگذارید تا بیشتر و کامل تر بشود انشاء الله زیر سایه پدر و مادر شاد و خرم و دست خدا پشت و پناه تان باشد
sepide khanum
جمعه 11 اسفند 1391 07:25 ب.ظ
aly bud mamnun
شیعه
پنجشنبه 9 دی 1389 12:48 ب.ظ
با سلام و تشكر

مطالب عالی بود

خدا همه ی شیعیان رو از این بلای خانمان سوز نجات بده

موفق باشید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر