تبلیغات
احادیث دینی - احادیثی در مورد مشورت
جمعه 22 مرداد 1389

احادیثی در مورد مشورت

   نوشته شده توسط: احمد زین گنجه    

استبداد و خودرایی

قرآن

سوره اعراف آیه 198 : { اگر آنان را به راه راست بخوانی ، گوش  فرا نمی دارند ، آنان را می بینی که به تو می نگرند لیکن نمی بینند }

سوره فُصلت آیه 5 : { ( آن مردمان خوشگذر و جهاندار ) به پیامبر خدا گفتند : دلهای ما به روی آنچه تو ما را بدان میخوانی بسته است ، و گوشهای ما از شنیدن آن سنگین است ، و میان ما و تو فاصله است ، پس تو هر کار خواهی بکن ، و ما آنچه خواهیم بکنیم }

حدیث

امام علی (ع) فرمودند : کسی که خودرای است ، رای ندارد.  بحار جلد 75 صفحه 105 ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : هرکه خودرایی کند هلاک گردد ، و هرکه با مردمان مشورت کند در عقل آنان شریک شود.   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : عاقل کسی است که رای خود را متهم کند ( نادرست شمارد ) ، و به هرچه نفسش در نظر او آراسته جلوه داد اعتماد نکند.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : برای اثبات نادانی شخص همین بس که از خودراضی باشد.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : برای اثبات غرور شخص همین بس که به هرچه نفسش در نظر او می آراید اعتماد کند.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هرکه عقل خویش را بی نیاز بیند ، بلغزد.  کافی ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هیچ همپشتی مطمئنتر از مشورت کردن نیست.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هرکس به رای و نظر خویش اکتفا کند ( و در کارها با دیگران مشورت نکند ) خود را در خطر انداخته است.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

این تاکید فراوانی دارد که امام علی بن ابیطالب (ع) بر مشورت و نظر خواهی دارد ، و بر استفاده از فکر دیگران و نظر مطلعان اصرار میورزد ، به روشنی دلالت دارد بر اهمیت بیشتر امر مشورت و نظرخواهی و رایزنی برای مقامات اجتماعی و سیاسی ، زیرا مسائل اجتماعی و سیاسی بسیار بسیار با اهمیت تر است از کارهای فردی و مسائل شخصی.  الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) : آنکه از آراء مختلف بی خبر باشد ، در چاره جوییها درماند.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 97


شوری و رایزنی

قرآن

سوره آل عمران آیه 159 : { تو ای پیغمبر ، به رحمت سرشار خدایی ، با امت نرم و خوش خوی بودی ، اگر درشت خوی و ستخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می گشتند ؛ پس ، از ایشان درگذر ، و برایشان آمرزش خواه ، و با آنان در کار مشورت کن ، و چون آهنگ کار کردی بر خدا توکل کن ، که خدا توکل کنندگان را دوست میدارد }

سوره شوری آیه 38 : { ( پاداشهای خدایی بهتر و جاودانتر است برای ) آنان که پذیرای دعوت پروردگار خود شدند ، و نماز را بر پا داشتند ، و کارشان بنا بر مشورت میان ایشان است ، و از آنچه روزیشان کرده ایم به دیگران می بخشند }

حدیث

پیامبر (ص) فرمودند : از انسان فرزانه راهنمایی خواهید و نافرمانی او مکنید که پیشمان خواهید شد.  امالی طوسی جلد 1 صفحه 152 ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام صادق (ع) از پدرش : جمعی از پیامبر پرسیدند : محکم کاری و دور اندیشی چیست ؟ مشورت کردن با صاحب نظران و پیروی کردن از ایشان.  بحارالانوار جلد 75 صفحه 100 ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) فرمودند : سزاوار انسان خردمند است که رای خردمندان را بر رای خویش بیفزاید ، و دانش و آگاهی خویش را با به دست آوردن دانش حکیمان و دانایان افزون سازد.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) : هرکس با خردمندان مشورت کند ، به آنچه صواب است راهنمایی شود.  ارشاد ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) : راه حق و صواب از هیچ جا بهتر از مشاوره به دست نمی آید.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : هیچ پشتیبانی همچون مشاوره نیست.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : نظر خواستن عین هدایت است ، و هرکه خود را از نظر دیگران بی نیاز ببیند به مخاطره افتد.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام صادق (ع) : کسی که مشورت کند هلاک نمیشود.  تحف العقول ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : آنکه راه پرسید گمراه نگشت ، و آنکه مشورت کرد حیران نماند.دور اندیش محکم کار ، خود رای نیست.  بحارالانوار جلد 78 صفحه 13 ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام صادق (ع) : هیچ کس از مشورت هلاک نمیشود.  بحارالانوار جلد 75 حدیث 101 ، الحیاة جلد 1 صفحه 316

امام صادق (ع) - فُضیل گوید : یک بار امام جعفر صادق (ع) درباره کاری رای مرا خواست ، گفتم : خدا خیرت دهد ! آیا چون منی به چون تو نظر مشورت میدهد ؟ گفت : آری ، در آن هنگام که از تو طلب مشورت کنند.  بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 ، الحیاة جلد 1 صفحه 316

بنگرید !

جز آیات صریح (( قرآن کریم )) درباره (( شوری )) و (( مشورت )) و ترغیب بدان ، در تعالیم و احادیث پیشوایان دین و خرد ، یعنی معصومان نیز ، تاکیدهایی ژرف و بیدارگر ، و انگیزشهایی هشدار دهنده ، درباه امر عظیم مشورت و نظر خواهی و رایزنی رسیده ، و در این مقوله ، به سخنهای گوناگون و تعبیرهای قوی و پر نکته سفارشهایی بسیار شده است :

1- (( آنکه از آراء مختلف بی خبر باشد ، در چاره جوییها درماند )) ( غررالحکم )

2 - (( رایها را ، برخی بر برخی دیگر ، عرضه کنید ( و آنها را کنار هم نهید ) ، که رای درست این گونه پدید می آید )) ( غررالحکم )

3 - (( هیچ پشتیبانی همچون مشاوره نیست )) ( نهج البلاغه )

4 - (( هرکه خودرایی کند هلاک گردد ، و هرکه با مردان رایزنی کند در عقل آنان شریک شود )) ( نهج البلاغه )

5 - (( هرکه عقل خویش را بی نیاز بیند بلغزد )) ( کافی )

و دهها تعلیم دیگر از این گونه . . . این بیانها و آموزشها و تعبیرها همه برای تاکید بر امر بسیار مهم و حیاتی مشورت و نظر خواهی است ، به خصوص در امور اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی و . . . و این همه برای پرهیز دادن است از خودرایی و تکروی در تصمیم گیریها و اقدامها . باید توجه داشت کمتر کار با اهمیتی بی نظر خواهی به سامانی در خور خواهد رسید ؛ نظرخواهی ، طبق تعالیم دین ، امری ضروری و سازنده است و نگاهدارنده از خطاها و زیانها و سقوطها و انحطاطها . و ضرورت و لزوم این کار ، برای رهبران جامعه و مدیران و مسئولان اجتماعی و مقامات دینی شدیدتر است ، بلکه این کار ، برای آنان یک وظیفه است.هرکس در هر مقامی ، از مشورت کردن ، و نظر خواستن ، و بهره وری از عقلها و آگاهیها و تجربه های دیگران ، و داشتن مشاوران شایسته و امین و خوش فکر و بازنگر ، یا گروههای مشاوره ای و رایزنی مومن و متخصص و مورد اعتماد و خردمند و بصیر و نابسته ذهن بی نیاز نیست.چه کسی از این کار بی نیاز تواند بود ، با اینکه می نگریم امام معصوم - که به حق از این چیزها بی نیاز است - برای تعلیم و تربیت ما ، خود به مشورت و نظرخواهی می پردازد ( حدیث فُضیل ، از حضرت صادق (ع) ، بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 - از کتاب (( المحاسن )) :  امام صادق (ع) - فُضیل گوید : یک بار امام جعفر صادق (ع) درباره کاری رای مرا خواست ، گفتم : خدا خیرت دهد ! آیا چون منی به چون تو نظر مشورت میدهد ؟ گفت : آری ، در آن هنگام که از تو طلب مشورت کنند ) و به این امر بها میدهد و برای دیگران حق نظردهی قائل میشود ( نهج البلاغه ) و آشکارا پذیرش آن را شعار قرار میدهد : (( به من چنان گمان مبرید که درباره حقی که به من گفته شود احساس سنگینی میکنم ، یا در بندِ آنم که مرا بزرگ شمارید ، چه هرکس که از حقی که به او گفته یا عدالتی که به او عرضه شود احساس سنگینی کند ، عمل کردن به آنها برای او سنگینتر است ؛ بنابراین از گفتن سخن حق ، یا اظهار نظر عادلانه ، خودداری نکنید ( نهج البلاغه ) عقل سلیم نیز چنین حکم میکند که انسان تنها به نظر خویش بسنده نکند ، و از خردها و عقلها و تجربه ها و شناختها و آگاهیها بهره ببرد . و انسان غیر مستبد و غیر خودخواه این حکم شرع و عقل را می پذیرد و به کار می بندد....   الحیاة جلد 1 صفحه 316 الی 318


نیکوخواهی در رایزنی ( مشورت )

امام علی (ع) : نسبت به کسی که از تو مشورت میخواهد نیکوخواه و درستگو باش.  مستدرک جلد 2 صفحه 66 ، الحیاة جلد 1 صفحه 322

امام صادق (ع) : لقمان به پسرش گفت : چون با گروهی سفر کنی ، در کار خود و ایشان با آنان بسیار مشورت کن . . . و چون تو را بر حق گواه گیرند ، گواه ایشان باش. و اگر از تو مشورت خواهند ، بکوش تا نظر درست به ایشان بدهی.سپس تا نیک نظر نکنی و امر بر تو آشکار نشود ، رای خود را ظاهر مساز ؛ و تا در مشورتی بر پا نخیزی و ننشینی ، و نخوابی و نخوری و نماز نگزاری ، و فکر و حکمت خویش را در آن به کار نگیری ، به اظهار رای اقدام مکن ، که هرکس نیکخواه محض مشورتخواهان نباشد ، خدای متعال رای و امانت را از او خواهد گرفت.   کافی جلد 8 صفحه 348 ، الحیاة جلد 1 صفحه 322

امام صادق (ع) فرمود : پیامبر اکرم (ص) فرمود : نظر خواستن از عاقل نیکخواه ، مبارک است و رشد و توفیقی است از خدای بزرگ ؛ پس چون ناصح عاقل نظری داد ، مخالف آن عمل مکن که باعث هلاکت است.  بحارالانوار جلد 91 صفحه 254 ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام علی (ع) : نافرمانی شخص خیرخواه مهربان و عالم و آزموده ، سبب سرگردانی میشود و پشیمانی به بار می آورد.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام کاظم (ع) فرمود : ای هشام ! همنشینی با دینداران شرف دنیا و آخرت است.و مشورت کردن با عاقل ناصح یُمن است و برکت و رشد ، و توفیقی است از خدا ؛ پس چون عاقل ناصح به تو رایی اظهار کند ، از خلاف کردن آن بپرهیز ، که سبب تباهی و هلاکت است.  تحف العقول ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام صادق (ع) فرمود : با مردان عاقل مشورت کن که جز به نیکی فرمان نمیدهند. و از مخالفت رای ایشان بپرهیز که ، مخالفت کردن با شخص پرهیزگار عاقل ، سبب تباهی دین و دنیا است.    بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 - از کتاب (( المحاسن )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 324


مراعات حکمت در رایخواهی

پیامبر (ص) : ای علی ! از آدم ترسو مشورت مخواه ، که راه خروج را بر تو تنگ میکند ؛ و از بخیل راه مخواه ، که تو را از رسیدن به مقصود باز میدارد ؛ و با حریص رایزنی مکن که حرص را در نظرت می آراید.و بدان ای علی ، که ترس و بخل و حرص یک غریزه است که همه از بدگمانی نسبت به خدا ( و فضل خدا ) پدید می آید.   خصال شیخ صدوق ، الحیاة جلد 1 صفحه 319

امام علی (ع) : در مشورت خود سه کس را راه مده : بخیل را ، که تو را از بخشندگی منحرف میکند و از فقر می ترساند ؛ و ترسو را ، که سبب سست شدن تو در کارها میشود ؛ و حریص را ، که حرص و آز را به ناحق در نظر تو می آراید.   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 320

امام صادق (ع) : در کارهای خود - که از نظر دین نیز جایز باشد - با کسی مشورت کن که در او پنج خصلت باشد : عقل و بردباری و آزمودگی و خیرخواهی و پرهیزگاری.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 103 (( از کتاب { مصباحُ الشریعه } )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 320

امام صادق (ع) فرمود : ( به هنگام رایزنی ) نخستین رای دهنده مباش ؛ و از رای ناپخته بپرهیز ؛ و از بدیهه گویی و بی اندیشه سخن گفتن دوری کن ؛ و به انسانهای خودرای ، و احمق و فرومایه ، و متلون ، و لجوج نظر مده ! و از خداوند بترس از اینکه ( مصلحت واقعی را در نظر نگیری و ) به دلخواه مشورتخواه رای دهی ! زیرا که دلخواه او را در نظر گرفتن ( در مقام مشورت ) پستی است ؛ چنانکه درست گوش ندادن به سخنان او ( و دقت نکردن در آنها ) نیز خیانت است.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 104 ، (( از کتاب { مصباحُ الشریعه } )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 320 

امام علی (ع) : مشورت کردن با نادان ترسو خطرناک است.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 321

امام صادق (ع) : در کار خود با کسانی مشورت کن که از خدای بزرگ بترسند.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 98 ،  الحیاة جلد 1 صفحه 321

امام علی (ع) : از مشورت کردن با زنان بپرهیز ، مگر زنی که کمال عقل او آزموده شده باشد.  بحارالانوار جلد 103 صفحه 253 { از کتاب کنزُالفوائد } ،  الحیاة جلد 1 صفحه 321   (  چون پایه شخصیت روحی زنان و بانوان بیشتر بر عاطفه و احساس استوار است ، و در کارهای مهم - که باید مشورت کرد - پیروی از احساس چه بسا سرنگون کننده باشد ، باید در مورد رایزنی با زنان ، با افرادی از آنان رایزنی کرد ، که زمام احساس خویش را در دست گرفته باشند و عقل خود را کمال بخشیده و ملاک قرار داده باشند.در مورد مردان نیز همچنین است ، یعنی با هر مردی نمی توان مشورت کرد ، و از هر مردی نمی توان رای خواست ، مگر آنان که به خرد ، تقوی ، شجاعت ، تجربه ، صداقت و فهم شناخته باشند - چنانکه در احادیث بالا دیده شد )   الحیاة جلد 1 صفحه 321

 امام علی (ع) فرمودند : در مشورت خود ، هیچ بخیلی را دخالت مده ، که تو را از بخشیدن مال باز می دارد ، و از فقیر شدن میترساند.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 6 صفحه 101


آزاد اندیشی و نظر خواهی

قرآن

سوره زمر آیه 17 - 18 : { بندگان مرا مژده ده : آنان که به گفتار گوش فرا می دارند و سپس از نیکوترین آن پیروی میکنند ؛ اینان کسانیند که خدا هدایتشان کرده است ، و اینان خردمندانند }

سوره بقره آیه 256 : { زور و اکراه در دین نیست ، چه راه از گمراهی آشکار شده است ؛ پس هرکه به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد ، به دستگیره استوار چنگ زده است که آن را شکستنی نیست ؛ و خدا شنوای دانا است }

حدیث

امام علی (ع) : هرکه با آراء گوناگون روبرو شود ، نقاط اشتباه و خطای هر کار را خواهد شناخت.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : پیروزی به دوراندیشی و محکم کاری است.و دوراندیشی و محکم کاری به رای آزمایی.و رای ( درست ) در گرو نگاهداری اسرار است ( به ویژه اسرار نظامی در کار جنگ ).   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : رای ، با درنگ و تامل به دست می آید.و رای نارسیده و بر نیامده ، بد مددکاری است.  مستدرک نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : رایها را ، برخی بر برخی دیگر ، عرضه کنید ( و آنها را کنار هم نهید ) ، که رای درست این گونه پدید میآید.رای و نظر را - همچون شیری که برای بیرون آوردن کره آن در میان مشک می ریزند و می زنند - بزنید ( تا به وسیله تقابل آرا و برخورد اندیشه ها به نظر درست برسید ) .    غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : آراء مردان را به هم بپیوند ، و نزدیکترین آنها را به صواب و صلاح ، و دورترین آنها را از شک و تردید ، برگزین.   مستدرک نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 288

امام علی (ع) از پیامبر اکرم (ص) ( از سخنان شب معراج ) : ... ای احمد ! عقل خود را به کار گیر ، پیش از آنکه از دست برود ، که هرکس عقل را به کار اندازد ، خطا نمی کند و به سرکشی دچار نمی گردد.   ارشاد القلوب ، الحیاة جلد 1 صفحه 288

امام صادق (ع) فرمودند : مردمان از آن جهت هلاک میشوند که نمی پرسند.   اصول کافی ، الحیاة جلد 1 صفحه 288 


یکرویی در نصیحت گویی

حدیث

امام جواد (ع) : آنکه راه راست را ، برای دلخوشی تو ، بر تو پوشاند ، دشمن تو است.   بحارالانوار جلد 78 صفحه 364 - از کتاب { اعلامُ الدین ) ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : آنکه عیبت تو را بپوشاند ، و در غیاب تو از عیب جویی کند ، دشمن تو است ؛ از او بر حذر باش.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : آن که تو را بستاید ، سرت را بریده است.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : دشمن از آن جهت ( عدو ) خوانده شده که نسبت به تو (( تعدی )) و ستم میکند ، پس هرکس در معایب تو با تو مداهنه کند ، ( و آنها را به تو نگوید ) دشمن است.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 329


روایات در مورد مشورت

حضرت محمد (ص) : هیچ کمک و پشتیبانی بهتر از مشاورت نیست.  تحف العقول مواعظ النبی

حضرت محمد (ص) : هرگز کسی پس از مشورت هلاک نشود.   اثنی عشریه صفحه 16

به رسول خدا (ص) عرض شد : حزم و احتیاط چیست ؟ فرمود با صاحبان رای مشورت کردن و از آنها پیروی نمودن.  سفینة البحار جلد 1 صفحه 718

حضرت محمد (ص) : هرکه برادر مومنش از او طلب مشورت کند و او نصیحت را پاک و خالص نکند ، خداوند عقلش را می گیرد.  سفینة البحار جلد 2 صفحه 590


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر