تبلیغات
احادیث دینی - احادیثی در مورد مشورت
جمعه 22 مرداد 1389

احادیثی در مورد مشورت

   نوشته شده توسط: احمد زین گنجه    

استبداد و خودرایی

قرآن

سوره اعراف آیه 198 : { اگر آنان را به راه راست بخوانی ، گوش  فرا نمی دارند ، آنان را می بینی که به تو می نگرند لیکن نمی بینند }

سوره فُصلت آیه 5 : { ( آن مردمان خوشگذر و جهاندار ) به پیامبر خدا گفتند : دلهای ما به روی آنچه تو ما را بدان میخوانی بسته است ، و گوشهای ما از شنیدن آن سنگین است ، و میان ما و تو فاصله است ، پس تو هر کار خواهی بکن ، و ما آنچه خواهیم بکنیم }

حدیث

امام علی (ع) فرمودند : کسی که خودرای است ، رای ندارد.  بحار جلد 75 صفحه 105 ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : هرکه خودرایی کند هلاک گردد ، و هرکه با مردمان مشورت کند در عقل آنان شریک شود.   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : عاقل کسی است که رای خود را متهم کند ( نادرست شمارد ) ، و به هرچه نفسش در نظر او آراسته جلوه داد اعتماد نکند.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : برای اثبات نادانی شخص همین بس که از خودراضی باشد.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 311

امام علی (ع) فرمودند : برای اثبات غرور شخص همین بس که به هرچه نفسش در نظر او می آراید اعتماد کند.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هرکه عقل خویش را بی نیاز بیند ، بلغزد.  کافی ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هیچ همپشتی مطمئنتر از مشورت کردن نیست.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) فرمودند : هرکس به رای و نظر خویش اکتفا کند ( و در کارها با دیگران مشورت نکند ) خود را در خطر انداخته است.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 312

این تاکید فراوانی دارد که امام علی بن ابیطالب (ع) بر مشورت و نظر خواهی دارد ، و بر استفاده از فکر دیگران و نظر مطلعان اصرار میورزد ، به روشنی دلالت دارد بر اهمیت بیشتر امر مشورت و نظرخواهی و رایزنی برای مقامات اجتماعی و سیاسی ، زیرا مسائل اجتماعی و سیاسی بسیار بسیار با اهمیت تر است از کارهای فردی و مسائل شخصی.  الحیاة جلد 1 صفحه 312

امام علی (ع) : آنکه از آراء مختلف بی خبر باشد ، در چاره جوییها درماند.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 97


شوری و رایزنی

قرآن

سوره آل عمران آیه 159 : { تو ای پیغمبر ، به رحمت سرشار خدایی ، با امت نرم و خوش خوی بودی ، اگر درشت خوی و ستخت دل بودی از پیرامونت پراکنده می گشتند ؛ پس ، از ایشان درگذر ، و برایشان آمرزش خواه ، و با آنان در کار مشورت کن ، و چون آهنگ کار کردی بر خدا توکل کن ، که خدا توکل کنندگان را دوست میدارد }

سوره شوری آیه 38 : { ( پاداشهای خدایی بهتر و جاودانتر است برای ) آنان که پذیرای دعوت پروردگار خود شدند ، و نماز را بر پا داشتند ، و کارشان بنا بر مشورت میان ایشان است ، و از آنچه روزیشان کرده ایم به دیگران می بخشند }

حدیث

پیامبر (ص) فرمودند : از انسان فرزانه راهنمایی خواهید و نافرمانی او مکنید که پیشمان خواهید شد.  امالی طوسی جلد 1 صفحه 152 ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام صادق (ع) از پدرش : جمعی از پیامبر پرسیدند : محکم کاری و دور اندیشی چیست ؟ مشورت کردن با صاحب نظران و پیروی کردن از ایشان.  بحارالانوار جلد 75 صفحه 100 ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) فرمودند : سزاوار انسان خردمند است که رای خردمندان را بر رای خویش بیفزاید ، و دانش و آگاهی خویش را با به دست آوردن دانش حکیمان و دانایان افزون سازد.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) : هرکس با خردمندان مشورت کند ، به آنچه صواب است راهنمایی شود.  ارشاد ، الحیاة جلد 1 صفحه 314

امام علی (ع) : راه حق و صواب از هیچ جا بهتر از مشاوره به دست نمی آید.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : هیچ پشتیبانی همچون مشاوره نیست.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : نظر خواستن عین هدایت است ، و هرکه خود را از نظر دیگران بی نیاز ببیند به مخاطره افتد.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام صادق (ع) : کسی که مشورت کند هلاک نمیشود.  تحف العقول ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام علی (ع) : آنکه راه پرسید گمراه نگشت ، و آنکه مشورت کرد حیران نماند.دور اندیش محکم کار ، خود رای نیست.  بحارالانوار جلد 78 صفحه 13 ، الحیاة جلد 1 صفحه 315

امام صادق (ع) : هیچ کس از مشورت هلاک نمیشود.  بحارالانوار جلد 75 حدیث 101 ، الحیاة جلد 1 صفحه 316

امام صادق (ع) - فُضیل گوید : یک بار امام جعفر صادق (ع) درباره کاری رای مرا خواست ، گفتم : خدا خیرت دهد ! آیا چون منی به چون تو نظر مشورت میدهد ؟ گفت : آری ، در آن هنگام که از تو طلب مشورت کنند.  بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 ، الحیاة جلد 1 صفحه 316

بنگرید !

جز آیات صریح (( قرآن کریم )) درباره (( شوری )) و (( مشورت )) و ترغیب بدان ، در تعالیم و احادیث پیشوایان دین و خرد ، یعنی معصومان نیز ، تاکیدهایی ژرف و بیدارگر ، و انگیزشهایی هشدار دهنده ، درباه امر عظیم مشورت و نظر خواهی و رایزنی رسیده ، و در این مقوله ، به سخنهای گوناگون و تعبیرهای قوی و پر نکته سفارشهایی بسیار شده است :

1- (( آنکه از آراء مختلف بی خبر باشد ، در چاره جوییها درماند )) ( غررالحکم )

2 - (( رایها را ، برخی بر برخی دیگر ، عرضه کنید ( و آنها را کنار هم نهید ) ، که رای درست این گونه پدید می آید )) ( غررالحکم )

3 - (( هیچ پشتیبانی همچون مشاوره نیست )) ( نهج البلاغه )

4 - (( هرکه خودرایی کند هلاک گردد ، و هرکه با مردان رایزنی کند در عقل آنان شریک شود )) ( نهج البلاغه )

5 - (( هرکه عقل خویش را بی نیاز بیند بلغزد )) ( کافی )

و دهها تعلیم دیگر از این گونه . . . این بیانها و آموزشها و تعبیرها همه برای تاکید بر امر بسیار مهم و حیاتی مشورت و نظر خواهی است ، به خصوص در امور اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی و . . . و این همه برای پرهیز دادن است از خودرایی و تکروی در تصمیم گیریها و اقدامها . باید توجه داشت کمتر کار با اهمیتی بی نظر خواهی به سامانی در خور خواهد رسید ؛ نظرخواهی ، طبق تعالیم دین ، امری ضروری و سازنده است و نگاهدارنده از خطاها و زیانها و سقوطها و انحطاطها . و ضرورت و لزوم این کار ، برای رهبران جامعه و مدیران و مسئولان اجتماعی و مقامات دینی شدیدتر است ، بلکه این کار ، برای آنان یک وظیفه است.هرکس در هر مقامی ، از مشورت کردن ، و نظر خواستن ، و بهره وری از عقلها و آگاهیها و تجربه های دیگران ، و داشتن مشاوران شایسته و امین و خوش فکر و بازنگر ، یا گروههای مشاوره ای و رایزنی مومن و متخصص و مورد اعتماد و خردمند و بصیر و نابسته ذهن بی نیاز نیست.چه کسی از این کار بی نیاز تواند بود ، با اینکه می نگریم امام معصوم - که به حق از این چیزها بی نیاز است - برای تعلیم و تربیت ما ، خود به مشورت و نظرخواهی می پردازد ( حدیث فُضیل ، از حضرت صادق (ع) ، بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 - از کتاب (( المحاسن )) :  امام صادق (ع) - فُضیل گوید : یک بار امام جعفر صادق (ع) درباره کاری رای مرا خواست ، گفتم : خدا خیرت دهد ! آیا چون منی به چون تو نظر مشورت میدهد ؟ گفت : آری ، در آن هنگام که از تو طلب مشورت کنند ) و به این امر بها میدهد و برای دیگران حق نظردهی قائل میشود ( نهج البلاغه ) و آشکارا پذیرش آن را شعار قرار میدهد : (( به من چنان گمان مبرید که درباره حقی که به من گفته شود احساس سنگینی میکنم ، یا در بندِ آنم که مرا بزرگ شمارید ، چه هرکس که از حقی که به او گفته یا عدالتی که به او عرضه شود احساس سنگینی کند ، عمل کردن به آنها برای او سنگینتر است ؛ بنابراین از گفتن سخن حق ، یا اظهار نظر عادلانه ، خودداری نکنید ( نهج البلاغه ) عقل سلیم نیز چنین حکم میکند که انسان تنها به نظر خویش بسنده نکند ، و از خردها و عقلها و تجربه ها و شناختها و آگاهیها بهره ببرد . و انسان غیر مستبد و غیر خودخواه این حکم شرع و عقل را می پذیرد و به کار می بندد....   الحیاة جلد 1 صفحه 316 الی 318


نیکوخواهی در رایزنی ( مشورت )

امام علی (ع) : نسبت به کسی که از تو مشورت میخواهد نیکوخواه و درستگو باش.  مستدرک جلد 2 صفحه 66 ، الحیاة جلد 1 صفحه 322

امام صادق (ع) : لقمان به پسرش گفت : چون با گروهی سفر کنی ، در کار خود و ایشان با آنان بسیار مشورت کن . . . و چون تو را بر حق گواه گیرند ، گواه ایشان باش. و اگر از تو مشورت خواهند ، بکوش تا نظر درست به ایشان بدهی.سپس تا نیک نظر نکنی و امر بر تو آشکار نشود ، رای خود را ظاهر مساز ؛ و تا در مشورتی بر پا نخیزی و ننشینی ، و نخوابی و نخوری و نماز نگزاری ، و فکر و حکمت خویش را در آن به کار نگیری ، به اظهار رای اقدام مکن ، که هرکس نیکخواه محض مشورتخواهان نباشد ، خدای متعال رای و امانت را از او خواهد گرفت.   کافی جلد 8 صفحه 348 ، الحیاة جلد 1 صفحه 322

امام صادق (ع) فرمود : پیامبر اکرم (ص) فرمود : نظر خواستن از عاقل نیکخواه ، مبارک است و رشد و توفیقی است از خدای بزرگ ؛ پس چون ناصح عاقل نظری داد ، مخالف آن عمل مکن که باعث هلاکت است.  بحارالانوار جلد 91 صفحه 254 ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام علی (ع) : نافرمانی شخص خیرخواه مهربان و عالم و آزموده ، سبب سرگردانی میشود و پشیمانی به بار می آورد.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام کاظم (ع) فرمود : ای هشام ! همنشینی با دینداران شرف دنیا و آخرت است.و مشورت کردن با عاقل ناصح یُمن است و برکت و رشد ، و توفیقی است از خدا ؛ پس چون عاقل ناصح به تو رایی اظهار کند ، از خلاف کردن آن بپرهیز ، که سبب تباهی و هلاکت است.  تحف العقول ، الحیاة جلد 1 صفحه 323

امام صادق (ع) فرمود : با مردان عاقل مشورت کن که جز به نیکی فرمان نمیدهند. و از مخالفت رای ایشان بپرهیز که ، مخالفت کردن با شخص پرهیزگار عاقل ، سبب تباهی دین و دنیا است.    بحارالانوار جلد 75 صفحه 101 - از کتاب (( المحاسن )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 324


مراعات حکمت در رایخواهی

پیامبر (ص) : ای علی ! از آدم ترسو مشورت مخواه ، که راه خروج را بر تو تنگ میکند ؛ و از بخیل راه مخواه ، که تو را از رسیدن به مقصود باز میدارد ؛ و با حریص رایزنی مکن که حرص را در نظرت می آراید.و بدان ای علی ، که ترس و بخل و حرص یک غریزه است که همه از بدگمانی نسبت به خدا ( و فضل خدا ) پدید می آید.   خصال شیخ صدوق ، الحیاة جلد 1 صفحه 319

امام علی (ع) : در مشورت خود سه کس را راه مده : بخیل را ، که تو را از بخشندگی منحرف میکند و از فقر می ترساند ؛ و ترسو را ، که سبب سست شدن تو در کارها میشود ؛ و حریص را ، که حرص و آز را به ناحق در نظر تو می آراید.   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 320

امام صادق (ع) : در کارهای خود - که از نظر دین نیز جایز باشد - با کسی مشورت کن که در او پنج خصلت باشد : عقل و بردباری و آزمودگی و خیرخواهی و پرهیزگاری.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 103 (( از کتاب { مصباحُ الشریعه } )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 320

امام صادق (ع) فرمود : ( به هنگام رایزنی ) نخستین رای دهنده مباش ؛ و از رای ناپخته بپرهیز ؛ و از بدیهه گویی و بی اندیشه سخن گفتن دوری کن ؛ و به انسانهای خودرای ، و احمق و فرومایه ، و متلون ، و لجوج نظر مده ! و از خداوند بترس از اینکه ( مصلحت واقعی را در نظر نگیری و ) به دلخواه مشورتخواه رای دهی ! زیرا که دلخواه او را در نظر گرفتن ( در مقام مشورت ) پستی است ؛ چنانکه درست گوش ندادن به سخنان او ( و دقت نکردن در آنها ) نیز خیانت است.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 104 ، (( از کتاب { مصباحُ الشریعه } )) ، الحیاة جلد 1 صفحه 320 

امام علی (ع) : مشورت کردن با نادان ترسو خطرناک است.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 321

امام صادق (ع) : در کار خود با کسانی مشورت کن که از خدای بزرگ بترسند.   بحارالانوار جلد 75 صفحه 98 ،  الحیاة جلد 1 صفحه 321

امام علی (ع) : از مشورت کردن با زنان بپرهیز ، مگر زنی که کمال عقل او آزموده شده باشد.  بحارالانوار جلد 103 صفحه 253 { از کتاب کنزُالفوائد } ،  الحیاة جلد 1 صفحه 321   (  چون پایه شخصیت روحی زنان و بانوان بیشتر بر عاطفه و احساس استوار است ، و در کارهای مهم - که باید مشورت کرد - پیروی از احساس چه بسا سرنگون کننده باشد ، باید در مورد رایزنی با زنان ، با افرادی از آنان رایزنی کرد ، که زمام احساس خویش را در دست گرفته باشند و عقل خود را کمال بخشیده و ملاک قرار داده باشند.در مورد مردان نیز همچنین است ، یعنی با هر مردی نمی توان مشورت کرد ، و از هر مردی نمی توان رای خواست ، مگر آنان که به خرد ، تقوی ، شجاعت ، تجربه ، صداقت و فهم شناخته باشند - چنانکه در احادیث بالا دیده شد )   الحیاة جلد 1 صفحه 321

 امام علی (ع) فرمودند : در مشورت خود ، هیچ بخیلی را دخالت مده ، که تو را از بخشیدن مال باز می دارد ، و از فقیر شدن میترساند.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 6 صفحه 101


آزاد اندیشی و نظر خواهی

قرآن

سوره زمر آیه 17 - 18 : { بندگان مرا مژده ده : آنان که به گفتار گوش فرا می دارند و سپس از نیکوترین آن پیروی میکنند ؛ اینان کسانیند که خدا هدایتشان کرده است ، و اینان خردمندانند }

سوره بقره آیه 256 : { زور و اکراه در دین نیست ، چه راه از گمراهی آشکار شده است ؛ پس هرکه به طاغوت کفر ورزد و به خدا ایمان آورد ، به دستگیره استوار چنگ زده است که آن را شکستنی نیست ؛ و خدا شنوای دانا است }

حدیث

امام علی (ع) : هرکه با آراء گوناگون روبرو شود ، نقاط اشتباه و خطای هر کار را خواهد شناخت.  نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : پیروزی به دوراندیشی و محکم کاری است.و دوراندیشی و محکم کاری به رای آزمایی.و رای ( درست ) در گرو نگاهداری اسرار است ( به ویژه اسرار نظامی در کار جنگ ).   نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : رای ، با درنگ و تامل به دست می آید.و رای نارسیده و بر نیامده ، بد مددکاری است.  مستدرک نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : رایها را ، برخی بر برخی دیگر ، عرضه کنید ( و آنها را کنار هم نهید ) ، که رای درست این گونه پدید میآید.رای و نظر را - همچون شیری که برای بیرون آوردن کره آن در میان مشک می ریزند و می زنند - بزنید ( تا به وسیله تقابل آرا و برخورد اندیشه ها به نظر درست برسید ) .    غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 287

امام علی (ع) : آراء مردان را به هم بپیوند ، و نزدیکترین آنها را به صواب و صلاح ، و دورترین آنها را از شک و تردید ، برگزین.   مستدرک نهج البلاغه ، الحیاة جلد 1 صفحه 288

امام علی (ع) از پیامبر اکرم (ص) ( از سخنان شب معراج ) : ... ای احمد ! عقل خود را به کار گیر ، پیش از آنکه از دست برود ، که هرکس عقل را به کار اندازد ، خطا نمی کند و به سرکشی دچار نمی گردد.   ارشاد القلوب ، الحیاة جلد 1 صفحه 288

امام صادق (ع) فرمودند : مردمان از آن جهت هلاک میشوند که نمی پرسند.   اصول کافی ، الحیاة جلد 1 صفحه 288 


یکرویی در نصیحت گویی

حدیث

امام جواد (ع) : آنکه راه راست را ، برای دلخوشی تو ، بر تو پوشاند ، دشمن تو است.   بحارالانوار جلد 78 صفحه 364 - از کتاب { اعلامُ الدین ) ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : آنکه عیبت تو را بپوشاند ، و در غیاب تو از عیب جویی کند ، دشمن تو است ؛ از او بر حذر باش.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : آن که تو را بستاید ، سرت را بریده است.  غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 328

امام علی (ع) : دشمن از آن جهت ( عدو ) خوانده شده که نسبت به تو (( تعدی )) و ستم میکند ، پس هرکس در معایب تو با تو مداهنه کند ، ( و آنها را به تو نگوید ) دشمن است.   غررالحکم ، الحیاة جلد 1 صفحه 329


روایات در مورد مشورت

حضرت محمد (ص) : هیچ کمک و پشتیبانی بهتر از مشاورت نیست.  تحف العقول مواعظ النبی

حضرت محمد (ص) : هرگز کسی پس از مشورت هلاک نشود.   اثنی عشریه صفحه 16

به رسول خدا (ص) عرض شد : حزم و احتیاط چیست ؟ فرمود با صاحبان رای مشورت کردن و از آنها پیروی نمودن.  سفینة البحار جلد 1 صفحه 718

حضرت محمد (ص) : هرکه برادر مومنش از او طلب مشورت کند و او نصیحت را پاک و خالص نکند ، خداوند عقلش را می گیرد.  سفینة البحار جلد 2 صفحه 590


viagra kopen nl
جمعه 1 تیر 1397 05:38 ق.ظ
We are a gaggle ߋf volunteers аnd starting a brand new scheme iin ⲟur community.
Уour site offered ᥙs ԝith usefuⅼ information to worқ on. Уߋu'vе dⲟne a formidable activity and ourr entiгe community ϲan be thankful to
you.
Jana
سه شنبه 29 خرداد 1397 05:51 ب.ظ
Fantastic web site. Lots օf helpful inforjation һere.

I'm sеnding it to а few friends ans additionally sharing іn delicious.

Andd oЬviously, thank yoou for your sweat!
Weber
یکشنبه 27 خرداد 1397 06:19 ب.ظ
With havin ѕo mucxh сontent and articles ԁo үou evеr гun into any problems of
plagorism or copyriɡht infringement? My site һas
а ⅼot of completely unique content Ι'ѵe either authored mүseⅼf оr outsourced Ьut it ⅼooks
ⅼike a lot of it іs popping it սp аll over tһe internet without my permission. Do yoս knokw any wayѕ
to helρ prevent content from bеing stolen? Ι'Ԁ
certaіnly аppreciate it.
Zebulen
شنبه 26 خرداد 1397 12:16 ب.ظ
Hello!Thiѕ is my firsst сomment heгe sso I јust wznted to gіve a quick shout оut and sаy I reallly enjoy reading ʏour blog posts.
Cann уou suggest any other blogs/websites/forums tһat go over tthe same topics?
Thаnks for ylur time!
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 01:37 ق.ظ

You suggested it fantastically!
does cialis cause gout cialis prices in england viagra cialis levitra cialis online napol only now cialis 20 mg cialis 5 mg schweiz callus sialis cialis 5 mg funziona side effects for cialis
Buy cialis online
جمعه 7 اردیبهشت 1397 06:10 ب.ظ

Thanks a lot, Lots of write ups.

click now cialis from canada cialis without a doctor's prescription cialis for bph cialis great britain cialis pills boards cialis generico lilly look here cialis cheap canada online prescriptions cialis click here take cialis only best offers 100mg cialis
Tadalafil tablets
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 01:49 ق.ظ

You stated that adequately.
where to purchase viagra get a prescription online for viagra price on viagra buy viagra overnight delivery how to buy generic viagra online viagra no prescription how to order viagra online cheap generic viagra online best place to buy viagra online blue pill
forhims reviews
دوشنبه 3 اردیبهشت 1397 06:58 ب.ظ
My spouyse annd I stukbled oover hre different website and thoughht I sshould chehk things out.

I like what I see soo noww i aam followinng you. Lookk forward to finding oout about
yyour web paage for a second time.
Cialis pills
جمعه 17 فروردین 1397 05:47 ب.ظ

Terrific facts, Thank you!
cialis australia org cialis qualitat 40 mg cialis what if i take cialis pills boards cialis taglich cialis generico milano look here cialis order on line cialis online napol buying cialis on internet cialis online holland
Buy Lumigan Online
پنجشنبه 9 فروردین 1397 12:10 ب.ظ
Hello, this weekend is nnice for me, because this
moment i am reading this fantastic educational paragraph hede at my residence.
Buy cheap Lumigan
پنجشنبه 9 فروردین 1397 07:39 ق.ظ
Amazing! Its really amazing article, I have got much clear idea concerning from this paragraph.
mezo
دوشنبه 6 فروردین 1397 09:06 ب.ظ
Hey tһere! I knoᴡ this is knda offf topic ƅut I waѕ
wondering if уou knew ᴡhere I coսld find a
captcha plugin f᧐r my comment f᧐rm? Ӏ'm using the same blog platform aas yоurs and I'm hzving trouble finding оne?
Tһanks ɑ lot!
Cialis prices
جمعه 3 فروردین 1397 01:11 ب.ظ

Cheers, I like this!
buy cialis online cialis from canada cialis for bph free generic cialis cialis 5 mg buy cialis dosage amounts cost of cialis cvs cialis 20 mg generic cialis review uk click now buy cialis brand
Cialisbek
یکشنبه 27 اسفند 1396 08:35 ب.ظ

Incredible quite a lot of great data.
the best choice cialis woman legalidad de comprar cialis click here cialis daily uk link for you cialis price cialis uk next day buy generic cialis cialis online holland cialis rezeptfrei sterreich 5 mg cialis coupon printable only best offers 100mg cialis
mirnafones.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 08:33 ق.ظ
Good day! Do you use Twitter? I'd like to follow you if that would be okay.
I'm undoubtedly enjoying your blog and look forward to new
updates.
Nadine
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 04:00 ب.ظ
Keep on working, great job!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر