تبلیغات
احادیث دینی - احکام و مسائل شرعی و 1400 پرسش و پاسخ شرعی قسمت اول
سه شنبه 2 شهریور 1389

احکام و مسائل شرعی و 1400 پرسش و پاسخ شرعی قسمت اول

   نوشته شده توسط: احمد زین گنجه    

شرایط نماز جماعت

مسأله 1236ـ در جماعت چند چیز باید رعایت شود:

 

اوّل ـ نبودن حایل

میان امام و مأموم و همچنین میان مأمومین نسبت به یكدیگر باید چیزى كه مانع دیدن است نباشد، بلكه حایل شیشه اى نیز اشكال دارد، امّا اگر مأموم زن باشد حایل میان او و مردان مانعى ندارد.

مسأله 1237ـ اگر امام در محراب باشد و كسى پشت سر او اقتدا نكرده باشد كسانى كه در دو طرف محراب ایستاده اند و به واسطه دیوار محراب امام را نمى بینند نمى توانند به او اقتدا كنند، بلكه اگر كسى هم پشت سر امام اقتدا كرده باشد كسانى كه دو طرف او ایستاده اند و به واسطه دیوار محراب امام را نمى بینند جماعت آنها اشكال دارد، ولى صفهایى كه پشت سر آنها قرار دارد نمازشان صحیح است، همچنین اگر صفها به در مسجد برسد و از آن خارج گردد.

مسأله 1238ـ هرگاه به واسطه طولانى شدن صفها كسانى كه دو طرف صف ایستاده اند امام را نمى بینند مانعى ندارد، همچنین اگر به واسطه طولانى شدن یكى از صفها كسانى كه در دو طرف آن ایستاده اند صف جلو خود را نبینند جماعتشان صحیح است.

مسأله 1239ـ كسى كه پشت ستون ایستاده اگر از طرف راست یا چپ به واسطه مأموم دیگر به امام متصل باشد كافى است.

 

شرط دوم ـ بلندتر نبودن جاى ایستادن امام از مأموم

مسأله 1240ـ جاى ایستادن امام از جاى مأموم بلندتر نباشد; مگر به مقدار بسیار كم، و اگر زمین سراشیبى باشد و امام در طرفى كه بلندتر است بایستد در صورتى كه سراشیبى آن زیاد نباشد و به آن زمین مسطّح گویند مانعى ندارد.

مسأله 1241ـ بلندتر بودن جاى مأموم از جاى امام اشكال ندارد، ولى اگر امام در صحن مسجد بایستد و عدّه اى از مأمومین در بالكن و پشت بام، و طورى باشد كه به آن جماعت نگویند، صحیح نیست. مثل این كه امام در طبقه اوّل بایستد و مأمومین در بعضى از طبقات بالا كه از جماعت دور است.

 

شرط سوّم ـ نبودن فاصله میان امام و مأموم

مسأله 1242ـ اگر یك یا چند قدم میان امام و مأموم یا مأمومین با یكدیگر فاصله باشد، بطوریكه به آن جماعت گویند مانعى ندارد، بنابراین فاصله شدن یك یا دو نفر كه نماز نمى خوانند مانعى ندارد، ولى مستحبّ است صفوف كاملاً به هم متّصل باشد.

مسأله 1243ـ هنگامى كه امام تكبیر مى گوید و وارد نماز مى شود در صورتى كه صفهاى جلوتر آماده نماز باشند همه مى توانند تكبیر بگویند و وارد نماز شوند و لازم نیست انتظار بكشند تا صفهاى جلو وارد نماز شوند بلكه انتظار كشیدن بر خلاف احتیاط است.

مسأله 1244ـ هرگاه بداند یكى از صفهاى جلو، نمازشان باطل است اگر صف جلو حایل شود، صفهاى بعد نمى توانند اقتدا كنند.

 

شرط چهارم ـ مأموم جلوتر از امام نایستد

مسأله 1245ـ اگر مأموم در ابتداى جماعت یا در اثناء، جلوتر بایستد جماعت او باطل مى شود، احتیاط این است كه مساوى هم نایستد، بلكه كمى عقب تر قرار گیرد و این عقب تر بودن در تمام حالات نماز مراعات گردد حتّى در حالت ركوع و سجود.

 

احكام جماعت

مسأله 1246ـ هرگاه مأموم بداند نماز امام قطعاً باطل است، مثلاً بداند امام وضو ندارد نمى تواند به او اقتدا كند هر چند امام متوجّه نباشد، امّا اگر مأموم بعد از نماز بفهمد كه امام عادل نبوده و یا خداى نكرده كافر بوده است یا نمازش باطل بوده، نماز مأموم صحیح است.

مسأله 1247ـ اگر مأموم در اثناء نماز شك كند كه نیّت اقتدا كرده یا نه، چنانچه در حالى باشد كه اطمینان پیدا كند مشغول جماعت است نماز را به جماعت تمام مى كند، ولى اگر اطمینان پیدا نكند باید نماز را به نیّت فرادى انجام دهد.

مسأله 1248ـ بدون عذر نمى توان از جماعت جدا شد و نیّت فرادى كرد، خواه از اوّل تصمیم بر این كار داشته باشد، یا در اثناء نماز.

مسأله 1249ـ هرگاه مأموم به واسطه عذرى بعد از حمد و سوره امام از او جدا شد و نیّت فرادى كرد لازم نیست حمد و سوره را بخواند، ولى اگر پیش از تمام شدن حمد و سوره نیّت فرادى كند باید آن مقدار را كه امام نخوانده بخواند.

مسأله 1250ـ اگر در اثناء نماز به خاطر عذرى نیّت فرادى كند نمى تواند دوباره به جماعت برگردد و نیز اگر مردّد شود كه نیّت فرادى كند یا نكند و بعد تصمیم بگیرد نماز را به جماعت تمام كند جماعت او اشكال دارد، امّا هرگاه شك كند كه نیّت فرادى كرده یا نه، بنا مى گذارد بر این كه نیّت فرادى نكرده است.

مسأله 1251ـ اگر موقعى كه امام در ركوع است به او اقتدا كند و به ركوع رود و به ركوع امام برسد نماز او صحیح است، خواه امام ذكر ركوع را گفته باشد یا نه و ركعت اوّل او حساب مى شود، امّا اگر به ركوع امام نرسد نمازش را بطور فرادى تمام كند و بنابر احتیاط واجب اعاده نماید، همچنین اگر شك كند به ركوع امام رسیده یا نه.

مسأله 1252ـ در ركعتهاى دیگر نماز (غیر از ركعت اوّل) نیز باید خود را به ركوع امام برساند و گرنه جماعت او اشكال دارد.

مسأله 1253ـ اگر موقعى كه امام در ركوع است اقتدا كند و پیش از آن كه به اندازه ركوع خم شود امام سر از ركوع بردارد، نیّت فرادى مى كند و نمازش صحیح است و اعاده ندارد.

مسأله 1254ـ هرگاه در اوّل نماز یا در بین حمد و سوره اقتدا كند و خود را به ركوع امام نرساند جماعت او صحیح نیست، مگر این كه عذرى داشته باشد.

مسأله 1255ـ اگر موقعى به جماعت رسد كه امام مشغول خواندن تشهّد آخر نماز است چنانچه بخواهد به ثواب نماز جماعت برسد باید نیّت كند و تكبیره الاحرام بگوید و بعد بنشیند و تشهّد نماز را با امام بخواند، ولى سلام نگوید و كمى صبر كند تا امام سلام نماز را بگوید، بعد بایستد و نماز را ادامه دهد، یعنى حمد و سوره را بخواند و آن را ركعت اوّل نماز خود حساب كند.

مسأله 1256ـ اگر در ركعت دوم اقتدا كند قنوت و تشهّد را با امام مى خواند و احتیاط آن است كه موقع خواندن تشهّد زانوها را از زمین بلند كند و تنها انگشتان دست و سینه پا را بر زمین بگذارد (و به صورت نیمه خیز بنشیند) و بعد از تشهّد امام برخیزد و حمد و سوره بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد، حمد را تمام كند و در ركوع، خود را به امام برساند.

مسأله 1257ـ كسى كه در ركعت دوم امام اقتدا مى كند، باید در ركعت دوم نماز خودش كه ركعت سوم امام است بعد از دو سجده بنشیند و تشهّد را به مقدار واجب بخواند و برخیزد و خود را به امام برساند و چنانچه براى گفتن سه مرتبه تسبیحات وقت ندارد یك مرتبه بگوید و در ركوع خود را به امام برساند.

مسأله 1258ـ اگر امام در ركعت سوم یا چهارم باشد و مأموم بداند كه اگر اقتدا كند و حمد را بخواند به ركوع امام نمى رسد، بنابر احتیاط واجب باید صبر كند تا امام به ركوع برود بعد اقتدا كند.

مسأله 1259ـ هرگاه در ركعت سوّم یا چهارم به امام اقتدا كند، باید حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت ندارد فقط حمد را بخواند و خود را در ركوع به امام برساند.

مسأله 1260ـ كسى كه اطمینان دارد اگر سوره را بخواند به ركوع امام مى رسد، احتیاط واجب آن است كه سوره را بخواند و در این حال اگر سوره را بخواند و اتفاقا به ركوع امام نرسد جماعتش صحیح است.

مسأله 1261ـ اگر امام ایستاده باشد و مأموم نداند در كدام ركعت است مى تواند اقتدا كند و حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و نمازش صحیح است، خواه معلوم شود امام در ركعت سوم و چهارم بوده، یا در ركعت اوّل و دوم، به شرط این كه نماز ظهر و عصر باشد كه حمد و سوره را امام آهسته مى خواند.

مسأله 1262ـ اگر خیال مى كرد امام در ركعت اوّل یا دوم است و حمد و سوره را نخواند و بعد از ركوع فهمید كه ركعت سوم و چهارم بوده، نمازش صحیح است، ولى اگر پیش از ركوع بفهمد باید حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد فقط حمد را بخواند و در ركوع، خود را به امام برساند.

مسأله 1263ـ هرگاه مشغول نماز مستحبّى باشد و جماعت برپا شود چنانچه مى ترسد اگر نماز خود را تمام كند به جماعت نرسد مستحبّ است آن نماز را رها كند و مشغول جماعت شود.

مسأله 1264ـ هرگاه مشغول نماز واجب است و جماعت برپا شود، چنانچه وارد ركعت سوم نشده و مى ترسد اگر نماز را تمام كند به جماعت نرسد مستحبّ است نیّت خود را به نماز مستحبّى برگرداند و آن را دو ركعتى تمام كرده، خود را به جماعت برساند.

مسأله 1265ـ اگر نماز امام تمام شود و مأموم هنوز مشغول تشهّد یا سلام است لازم نیست نیّت فرادى كند.

مسأله 1266ـ كسى كه یك ركعت از امام عقب مانده، وقتى امام تشهّد را مى خواند احتیاط آن است كه زانوها را از زمین بلند كند و انگشتان دست و سینه پا را بر زمین بگذارد و همراه او تشهّد بخواند، یا ذكر بگوید و اگر تشهّد آخر است صبر كند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و ادامه دهد.

 

شرایط امام جماعت

مسأله 1267ـ امام جماعت باید «بالغ» و «عاقل» و «عادل» و «حلال زاده» و «شیعه دوازده امامى» باشد و قرائت را صحیح بخواند و اگر مأموم مرد است امام هم باید مرد باشد، ولى امامت زن براى زن مانعى ندارد و هر انسانى حلال زاده است خواه مسلمان یا غیر مسلمان، مگر این كه خلاف آن ثابت شود.

مسأله 1268ـ «عدالت» یك حالت خداترسى باطنى است كه انسان را از انجام گناه كبیره و تكرار گناه صغیره باز مى دارد و همین اندازه كه با كسى معاشرت داشته باشیم و گناهى از او نبینیم نشانه وجود عدالت است و این را حسن ظاهر كه حاكى از ملكه باطن است مى گویند.

مسأله 1269ـ كسى كه سابقاً عادل بوده هرگاه شك شود كه بر عدالت باقى مانده است یا نه باید گفت عادل است، مگر این كه یقین به خلاف پیدا شود.

مسأله 1270ـ كسى كه ایستاده نماز مى خواند نمى تواند به كسى كه نشسته یا خوابیده نماز مى خواند اقتداكند و كسى كه نشسته نماز مى خواند نمى تواند به كسى كه خوابیده نماز مى خواند اقتدا كند.

مسأله 1271ـ اگر امام جماعت با تیمّم یا وضوى جبیره اى نماز مى خواند مى توان به او اقتدا كرد، ولى اگر به واسطه عذرى با لباس نجس از روى ناچارى نماز مى خواند بنابر احتیاط واجب نباید به او اقتدا كرد، همچنین كسى كه نمى تواند از بیرون آمدن بول و غائط خوددارى كند و همچنین زن مستحاضه و بطور كلّى هر كس نماز خود را به سبب عذرى ناقص مى خواند حق ندارد امام جماعت براى دیگران شود (بنابر احتیاط واجب) مگر آنچه در بالا درباره تیمّم یا وضوى جبیره اى گفته شد.

مسأله 1272ـ كسى كه بیمارى جذام (خوره) یا برص (پیسى) دارد بنابر احتیاط نمى تواند امام جماعت شود حتّى براى مثل خودش.

 

ادامه احكام جماعت

مسأله 1273ـ مأموم باید امام را در نیّت خود معیّن كند، ولى دانستن اسم او لازم نیست، مثلاً همین اندازه كه نیّت كند اقتدا به امام حاضر مى كنم و عدالت و سایر جهات در او جمع باشد كافى است.

مسأله 1274ـ ماموم باید غیر از حمد و سوره همه چیز نماز را خودش بخواند و حمد و سوره در صورتى از او ساقط است كه در ركعت اوّل و دوم با امام نماز بخواند، امّا اگر در ركعت سوم و چهارم در حال قیام امام، اقتدا كند باید حمد و سوره را خودش بخواند.

مسأله 1275ـ اگر مأموم صداى قرائت امام را در نمازهاى صبح و مغرب و عشاء بشنود باید حمد و سوره را ترك كند و اگر صداى امام را نشنود جایز است حمد و سوره را بخواند، ولى باید آهسته بخواند، امّا در نمازهاى ظهر و عصر احتیاط واجب آن است كه همیشه حمد و سوره را ترك نماید، امّا ذكر گفتن بطور آهسته جایز، بلكه مستحبّ است.

مسأله 1276ـ هرگاه مأموم بعضى از كلمات حمد و سوره امام، یا صداى همهمه او را بشنود احتیاط واجب ترك حمد و سوره است.

مسأله 1277ـ اگر مأموم سهواً حمد و سوره را بخواند، یا گمان كند صدایى را كه مى شنود صداى امام نیست و حمد و سوره را بخواند و بعد بفهمد صداى امام بوده نمازش صحیح است و هرگاه شك كند صداى امام است یا صداى كس دیگر بنابر احتیاط حمد و سوره را نخواند.

مسأله 1278ـ مأموم نباید تكبیرة الاحرام را پیش از امام بگوید، ولى در ذكرهاى دیگر مانع ندارد، هرچند احتیاط مستحب آن است كه اگر صداى امام را بشنود پیش از او نگوید.

مسأله 1279ـ مأموم باید كارهاى نماز را مانند ركوع و سجود جلوتر از امام انجام ندهد، بلكه همراه امام یا كمى بعد از او به جا آورد و اگر سهوا پیش از امام سر از ركوع بردارد باید دوباره به ركوع برود و با امام سربردارد و زیادى ركوع در اینجا نماز را باطل نمى كند، ولى اگر به ركوع برگردد و پیش از آن كه به ركوع برسد امام سر بردارد نمازش باطل است.

مسأله 1280ـ هرگاه مأموم خیال مى كرد امام سر از سجده برداشته، او هم سر از سجده برداشت، باید دوباره به سجده برود و اگر این كار در هر دو سجده واقع شود زیادى دو سجده كه ركن است نماز را در اینجا باطل نمى كند، امّا اگر به سجده برگردد در حالى كه در همان لحظه امام سر از سجده برداشته است، اگر در یك سجده چنین اتفاق افتد نمازش صحیح است و اگر در دو سجده باهم باشد نمازش باطل مى شود.

مسأله 1281ـ اگر اشتباهاً سر از ركوع یا سجده بردارد و سهواً یا به خیال این كه به امام نمى رسد به ركوع یا سجده نرود نمازش صحیح است.

مسأله 1282ـ هرگاه مأموم سهواً قبل از امام به ركوع رود و طورى باشد كه اگر سر بردارد به مقدارى از قرائت امام مى رسد باید برگردد و قرائت امام را درك كند و با او به ركوع رود و هرگاه مى داند به چیزى از قرائت امام نمى رسد احتیاط واجب آن است كه سر بردارد و با امام نماز را تمام كند و نماز را دوباره بخواند.

مسأله 1283ـ در تمام مواردى كه مأموم باید برگردد اگر عمداً برنگردد نمازش اشكال دارد.

مسأله 1284ـ اگر امام در ركعتى كه تشهّد ندارد اشتباهاً تشهّد بخواند، یا در ركعتى كه قنوت ندارد اشتباهاً قنوت بخواند، مأموم نباید تشهّد و قنوت را بخواند، ولى نمى تواند پیش از امام برخیزد، یا پیش از امام به ركوع رود، بلكه باید مطلب را با علامت و اشاره اى به او حالى كند، و اگر نشد صبر كند تا امام تشهّد و قنوت را تمام كند و بقیّه نماز را با او بخواند.

 

امورى كه در نماز جماعت مستحبّ است

مسأله 1285ـ مستحبّ است امور زیربه امید ثواب الهى در جماعت رعایت شود:

  اگر مأموم یك مرد است در طرف راست امام، كمى عقب تر از او بایستد و اگر یك زن است در طرف راست امام طورى بایستد كه جاى سجده اش مساوى زانو یا قدم امام باشد و اگر یك مرد و یك زن یا یك مرد و چند زن باشند مرد طرف راست امام و باقى پشت سر امام مى ایستند و اگر چند مرد یا چند زن باشند همه پشت سر امام مى ایستند و اگر چند مرد و چند زن باشند مردها پشت سر امام و زنها پشت سر مردها بایستند. اگر امام و مأموم هر دو زن باشند در یك صف مى ایستند، ولى امام كمى جلوتر مى ایستد. امام در وسط صف بایستد و اهل علم و فضیلت و تقوا در صف اوّل بایستند. صفهاى جماعت منظم باشد آنچنان كه شانه هاى آنان ردیف یكدیگر قرار گیرد و میان كسانى كه در یك صف ایستاده اند فاصله اى نباشد.

بعد از گفتن «قَدْ قامَتِ الصَّلاة» مأمومین همگى برخیزند و آماده جماعت شوند. امام جماعت حال مأمومى را كه از دیگران ضعیف تر است رعایت كند و عجله نكند تا افراد ضعیف به او برسند، همچنین ركوع و سجود و قنوت را زیاد طولانى نكند، مگر این كه بداند همه كسانى كه به او اقتدا كرده اند آمادگى دارند.
امام جماعت هنگام قرائت حمد و سوره صداى خود را بلند كند تا مأمومین بشنوند ولى نه بیش از اندازه. اگر امام در ركوع بفهمد شخص یا اشخاصى تازه رسیده اند و مى خواهند اقتدا كنند ركوع را كمى طول بدهد تا به او برسند، ولى بیش از دو برابر ركوع معمولى طول ندهد، هرچند بداند شخص یا اشخاص دیگرى نیز مى خواهند اقتدا كنند.

 

امورى كه در نماز جماعت مكروه است

مسأله 1286ـ شایسته است به امید ثواب از امور زیر بپرهیزند:
1ـ اگر در صفهاى جماعت جا باشد نمازگزار تنها نایستد. 2ـ مأموم ذكرهاى نماز را طورى نگوید كه امام بشنود. 3ـ مسافرى كه نماز ظهر و عصر و عشا را شكسته مى خواند براى كسانى كه مسافر نیستند امامت نكند، همچنین كسى كه مسافر است به شخص حاضر اقتدا نكند (البته منظور از كراهت در اینجا كمتر بودن ثواب است وگرنه نماز جماعت در هر صورت ثواب دارد).

مسأله 1287ـ نماز آیات در چهار صورت واجب مى شوداوّل و دوم گرفتن خورشید و ماه هرچند مقدار كمى از آنها بگیرد، خواه كسى بترسد یا نه. سوم زلزله، خواه كسى بترسد یا نه. چهارم صاعقه و بادهاى سیاه و سرخ و هرگونه حوادث خوفناك آسمانى در صورتى كه بیشتر مردم بترسند، بلكه براى حوادث خوفناك زمینى نیز اگر موجب وحشت بیشتر مردم شود احتیاط واجب آن است كه نماز آیات بخوانند.

مسأله 1288ـ هرگاه امورى كه نماز آیات براى آنها واجب است مكرّر اتّفاق بیفتد واجب است براى هریك از آنها یك نماز آیات بخواند، مثل این كه چند بار زلزله شود، یا گرفتن خورشید با زلزله همراه گردد، امّا اگر در بین نماز آیات این امور واقع شود همان یك نماز آیات كافى است.

مسأله 1289ـ لازم نیست تعیین كند نمازى كه مى خواند براى كدام یك از این حوادث است كه رخ داده، همین اندازه كه نیّت آنچه بر او واجب است بكند كافى است.

مسأله 1290ـ در صورتى نماز آیات واجب است كه این امور در همان محل رخ دهد و اگر در شهرها و نقاط دیگر رخ دهد بر او واجب نیست.

مسأله 1291ـ در موقع گرفتن خورشید یا ماه وقت نماز آیات از موقعى است كه شروع به گرفتن كرده و تازمانى كه كاملاً باز نشده ادامه دارد، ولى احتیاط مستحب آن است قبل از شروع به باز شدن نمازرابخواند.

مسأله 1292ـ هنگامى كه زلزله یا صاعقه و مانند آن اتّفاق مى افتد باید بلافاصله نماز آیات را بخواند و اگر نخواند معصیت كرده و احتیاط مستحب آن است كه تا آخر عمر هر وقت توانست بخواند.

مسأله 1293ـ اگر بعد از گذشتن وقت بفهمد تمام خورشید یا ماه گرفته بوده، باید قضاى نماز آیات را به جا آورد، امّا اگر تمام آن نگرفته باشد قضا واجب نیست.

مسأله 1294ـ اگر به او خبر دهند خورشید یا ماه گرفته است ولى براى او یقین حاصل نشود و نماز نخواند بعداً معلوم شود كه راست گفته اند، اگر تمام خورشید یا ماه گرفته باشد باید نماز آیات را بخواند وگرنه واجب نیست.

مسأله 1295ـ اگر از گفته منجّمین و اشخاصى كه از این امور اطّلاع دارند اطمینان پیدا كند كه خورشید یا ماه گرفته، باید نماز آیات را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه مى گیرد و فلان مقدار طول مى كشد و به گفته آنها اطمینان پیدا كند، باید وقت را رعایت كند.

مسأله 1296ـ اگر در وقتى كه نماز روزانه واجب است نماز آیات بر او واجب شود، هرگاه براى هر دو وقت دارد، هر كدام را اوّل بخواند اشكالى ندارد و اگر وقت یكى از آن دو تنگ شود، باید اوّل آن را بخواند و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اوّل نماز روزانه را بخواند.

مسأله 1297ـاگر در وسط نماز روزانه بفهمد كه وقت نماز آیات تنگ است و وقت نماز روزانه هم تنگ باشد، باید نماز روزانه را ادامه دهد بعد نماز آیات را بخواند و اگر وقت نماز روزانه تنگ نیست باید آن را بشكند اوّل نماز آیات را بخواند، بعد نماز روزانه را و اگر در بین نماز آیات بفهمد وقت نماز روزانه تنگ است باید نماز آیات را بشكند و مشغول نماز روزانه شود و بعد از آن كه نماز را تمام كرد باید پیش از انجام كارى كه نماز را به هم مى زند، بقیّه نماز آیات را از همان جا كه رها كرده به جا آورد.

مسأله 1298ـ اگر در حال عادت ماهانه یا نفاس، آفتاب یا ماه بگیرد و تا آخر مدّتى كه خورشید یا ماه بازمى شود از خون حیض و نفاس پاك نشده باشد، نماز آیات بر او واجب نیست و قضا هم ندارد.

 

دستور نماز آیات

مسأله 1299ـ نماز آیات دو ركعت است و هر ركعت پنج ركوع دارد و مى توان آن را دو گونه به جا آورد:

بعد از نیّت، تكبیر بگوید و یك حمد و سوره تمام بخواند و به ركوع رود و سر از ركوع بردارد، دوباره یك حمد و یك سوره تمام بخواند، باز به ركوع رود، تا پنج بار این كار را انجام دهد، بعد از بلند شدن از ركوع پنجم دو سجده نماید و برخیزد و ركعت دوم را مانند ركعت اوّل به جا آورد و تشهّد بخواند و سلام دهد. بعد از نیّت و تكبیر و خواندن حمد، آیه هاى یك سوره را پنج قسمت كند و یك قسمت از آن را بخواند و به ركوع رود، بعد سر بردارد و قسمت دوم از همان سوره را (بدون حمد) بخواند و به ركوع رود و همین طور تا پیش از ركوع پنجم سوره را تمام نماید و بعد به ركوع رود و ركعت دوم را هم به همین صورت به جا آورد، مثلاً سوره «قُلْ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ» را به ترتیب زیر تقسیم كند: قبل از ركوع اوّل: «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» بگوید و به ركوع رود بعد بایستد و بگوید: «قُلْ هُوَ اللّهُ اَحَدٌ» باز به ركوع رود و سربردارد و بگوید: «اَللّهُ الصَّمَدُ»، باز به ركوع رود و سر بردارد و بگوید: «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» و به ركوع رود و سر بردارد و بگوید: «وَ لَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُوَاً اَحَدٌ»، بعد به ركوع رود و بعد از سر برداشتن دو سجده كند و ركعت دوم را نیز مانند ركعت اوّل به جا آورد و در آخر تشهّد بخواند و سلام گوید.

 

احکام نماز آیات

مسأله 1300ـ مانعى ندارد كه در نماز آیات ركعت اوّل را مطابق یكى از این دو روش به جا آورد و ركعت دوم را مطابق روش دیگر.

مسأله 1301ـ تمام كارهایى كه در نماز روزانه واجب و مستحبّ است در نماز آیات هم واجب و مستحبّ است، فقط در نماز آیات اذان و اقامه نیست و به جاى آن سه مرتبه به امید ثواب «الصَّلاة» مى گوید.

مسأله 1302ـ مستحبّ است در هر ركعت قبل از خم شدن براى سجده «سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» وَ «اللّهُ اَكْبَرُ» بگوید و نیز قبل از هر ركوع و بعد از آن تكبیر بگوید.

مسأله 1303ـ مستحبّ است قبل از ركوع دهم قنوت بخواند.

مسأله 1304ـ اگر در عدد ركعات شك كند و نداند چند ركعت خوانده و فكرش به جایى نرسد، نماز باطل است، ولى اگر در عدد ركوعها شك كند بنابر كمتر مى گذارد و اگر از محل گذشته یعنى وارد سجده شده باشد اعتنا نمى كند.

مسأله 1305ـ هر یك از ركوعهاى نماز آیات ركن است و اگر عمداً یا سهواً كم و زیاد شود نماز باطل است.

 

نماز عید فطر و قربان

مسأله 1306ـ این نماز در زمان حضور امام(علیه السلام) واجب است و باید به جماعت خوانده شود، ولى در زمان ما كه امام(علیه السلام) غایب است مستحب مى باشد و مى توان آن را به جماعت یا فرادى خواند.

مسأله 1307ـ وقت نماز عید فطر و قربان از اوّل آفتاب است تا ظهر، ولى مستحبّ است نماز عید قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخواند و در عید فطر مستحبّ است بعد از بلند شدن آفتاب افطار كند و زكات فطره را بدهد و بعد نماز عید را بجا آورد.

 

بقیه مطالب در ادامه مطلب

دستور نماز عید فطر و قربان

مسأله 1308ـ نماز عید فطر و قربان دو ركعت است، در ركعت اوّل بعد از خواندن حمد و سوره باید پنج تكبیر بگوید و بعد از هر تكبیر یك قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم تكبیر دیگرى بگوید و به ركوع رود، بعد دو سجده به جا آورد و برخیزد و در ركعت دوم چهار تكبیر بگوید و بعد از هر تكبیر قنوت بخواند و تكبیر پنجم را بگوید و به ركوع رود و بعد از ركوع دو سجده به جا آورد و تشهّد بخواند و سلام گوید.

مسأله 1309ـ در قنوت این نماز هر دعایى كافى است، ولى مناسب است این دعا را به قصد ثواب بخواند:

«اَللّهُمَّ اَهْلَ الْكِبْرِیاءِ وَ الْعَظِمَة وَ اَهْلَ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ اَهْلَ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ اَهْلَ التَّقْوى وَ الْمَغْفِرَةِ اَسْئَلُكَ بِحَقِّ هذَا الْیَوْمِ الَّذِى جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمینَ عیداً وَ لِمحَمَّد صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً وَ كِرامَةً وَ مَزیداً اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد وَ اَنْ تُدْخِلَنِى فى كُلِّ خَیْر اَدْخَلْتَ فیهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد وَ اَنْ تُخْرِجَنی مِنْ كُلِّ سُوء اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُكَ خَیْرَ ما سَئَلَكَ بِهِ عِبادُكَ الصّالِحُونَ وَ اَعُوذُ بِكَ مِمّا اسْتَعاذَ مِنْهُ عِبادُكَ الْمـُخْلَصُونَ».

 

مستحبّات نماز عید فطر و قربان

مسأله 1310ـ مستحبّ است در نماز عید فطر و قربان امور زیر را به امید ثواب پروردگار رعایت كند:

قرائت نماز عید را بلند بخواند. بعد از نماز دو خطبه بخواند مانند خطبه هاى نماز جمعه با این تفاوت كه در نماز جمعه قبل از نماز و در نماز عید بعد از نماز خوانده مى شود (و این خطبه در صورتى است كه نماز را با جماعت بخواند). در این نماز سوره مخصوص شرط نیست، ولى بهتر است در ركعت اوّل سوره «سَبِّحِ اسْمِ رَبِّكَ الاْعْلى» و در ركعت دوم سوره «وَ الشَّمْس» بخواند. در روز عید فطر قبل از نماز عید با خرما افطار كند و در عید قربان بعد از نماز قدرى از گوشت قربانى بخورد. پیش از نماز عید غسل كند و دعاهایى كه قبل از نماز و بعد از آن در كتب دعا آمده بخواند. در نماز عید بر زمین سجده كند و در موقع گفتن تكبیرها دستها را بلند كند. بعد از نماز مغرب و عشا در شب عید فطر و بعد از نماز صبح و ظهر و عصر روز عید و نیز بعد از نماز عید فطر این تكبیرها را بگوید: «اَللّهُ اَكْبَرُ، اَللّهُ اَكْبَرُ، لا إلهَ إلاّ اللّهُ وَ اَللّهُ اَكْبَرُ، اللّهُ اَكْبَرُ وَ لِلّهِ الْحَمْدُ، اَللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما هَدانا». در عید قربان بعد از ده نماز كه اوّل آنها نماز ظهر روز عید و آخر آنها نماز صبح روز دوازدهم است، همان تكبیرها را بگوید و بعد از آن اضافه كند: «اَللّهُ اَكْبَرُ عَلى ما رَزَقَنا مِنْ بَهِیمَةِ الاْنْعامِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ عَلى ما اَبْلانَا»، ولى اگر روز عید قربان در منى باشد این تكبیرات را بعد از پانزده نماز مى گوید كه اوّل آن نماز ظهر روز عید و آخر آن نماز صبح روز سیزدهم ذى الحجّه است. نماز عید را در فضاى باز بخواند نه زیر سقف.

 

احكام نماز عید فطر و قربان

مسأله 1311ـ اگر در تكبیرهاى نماز و قنوتهاى آن شك كند چنانچه از محل نگذشته بنابر كمتر بگذارد و اگر بعد معلوم شود كه گفته بود اشكال ندارد.

مسأله 1312ـ اگر از روى سهو، قرائت، یا تكبیرها، یا قنوتها را فراموش كند و بعد از رفتن به ركوع یادش بیاید نمازش صحیح است.

مسأله 1313ـ اگر در نماز عید یك سجده یا تشهّد را فراموش كند احتیاط واجب آن است كه بعد از نماز آن را به جا آورد و اگر كارى كند كه در نمازهاى روزانه سجده سهو دارد احتیاط واجب آن است كه سجده سهو را بعد از نماز به جا آورد.

 

روزه

وجوب روزه

مسأله 1314ـ در هر سال واجب است همه افراد مكلّف یك ماه مبارك رمضان را به شرحى كه در مسائل آینده گفته مى شود روزه بدارند.

مسأله 1315ـ روزه آن است كه انسان براى اطاعت فرمان خدا، از اذان صبح تا مغرب، از چیزهایى كه روزه را باطل مى كند و شرح آن در مسائل بعد مى آید خوددارى كند.

 

نــیّـت

مسأله 1316ـ روزه از عبادات است و لازم است با نیّت به جا آورده شود، در موقع نیّت لازم نیست به زبان بگوید، یا از قلب خود بگذراند همین اندازه كه در نظرش این باشد كه براى اطاعت فرمان خدا از اذان صبح تا مغرب كارهایى كه روزه را باطل مى كند ترك نماید كافى است.

مسأله 1317ـ باید احتیاطاً كمى قبل از اذان صبح و كمى هم بعد از مغرب، از انجام این كارها خوددارى كند تا یقین حاصل كند كه تمام این مدّت را روزه داشته است.

مسأله 1318ـ كافى است كه در هر شب از ماه مبارك رمضان براى روزه فردا نیّت كند، ولى بهتر است كه در شب اوّل ماه، علاوه براین، نیّت روزه همه ماه را نیز بنماید.

مسأله 1319ـ نیّت وقت معیّنى ندارد، بلكه هر موقعى تا قبل از اذان صبح نیّت كند كافى است و همین كه براى خوردن سحرى برمى خیزد و اگر از او سؤال شود منظورت چیست؟ بگوید: «قصد روزه دارم» كافى است.

مسأله 1320ـ وقت نیّت براى روزه مستحبّى در تمام روز نیز ادامه دارد حتّى اگر مختصرى به مغرب باقى مانده باشد و تا آن موقع كارهایى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده است مى تواند نیّت روزه مستحبّى كند و روزه او صحیح است.

مسأله 1321ـ اگر در ماه رمضان نیّت را فراموش كند چنانچه تا قبل از اذان ظهر یادش بیاید و فوراً نیّت كند و كارى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده باشد روزه اش صحیح است، امّا اگر بعد از ظهر نیّت كند صحیح نیست.

مسأله 1322ـ هرگاه كسى بخواهد روزه اى غیر از روزه ماه رمضان به جا آورد باید آن را معیّن كند، مثلاً نیّت كند روزه قضا مى گیرم، یا روزه نذر به جا مى آورم ولى در ماه مبارك رمضان همین اندازه كه نیّت كند فردا را روزه مى گیرم كافى است، بلكه اگر نداند ماه رمضان است یا بداند و فراموش كند و روزه دیگرى را قصد كند روزه ماه رمضان حساب مى شود، ولى اگر عمداً در ماه مبارك رمضان نیّت روزه غیر ماه رمضان را كند (در حالى كه مى داند در ماه رمضان روزه غیر ماه رمضان صحیح نیست) روزه او باطل است، یعنى نه از رمضان حساب مى شود و نه از غیر آن.

مسأله 1323ـ لازم نیست در موقع نیّت، معیّن كند كه روز اوّل ماه است یا دوم یا غیر آن، حتّى اگر روزى را تعیین كند مثلاً بگوید به نیّت روز دوم ماه روزه مى گیرم بعد معلوم شود سوم بوده، روزه او صحیح است.

مسأله 1324ـ اگر پیش از اذان صبح نیّت روزه كند و بعد بیهوش یا مست شود و در بین روز به هوش آید در حالى كه هیچ كار خلافى به جا نیاورده، احتیاط واجب آن است روزه آن روز را تمام كند و قضاى آن را هم به جا آورد.

مسأله 1325ـ اگر نداند یا فراموش كند ماه رمضان است و روزه نگیرد و بعد از ظهر ملتفت شود و یا قبل از ظهر در حالى كه افطار كرده باشد، باید به احترام ماه رمضان تا مغرب كارهایى كه روزه را باطل مى كند ترك نماید و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا كند.

مسأله 1326ـ اگر كودكى پیش از اذان صبح بالغ شود باید روزه بگیرد و اگر بعد از اذان بالغ شود و كارى كه روزه را باطل كند انجام نداده باشد احتیاط واجب آن است كه روزه را بگیرد و بعد هم قضا كند.

مسأله 1327ـكسى كه روزه قضاى ماه رمضان یا روزه واجب دیگرى بر ذمّه دارد جایز نیست روزه مستحبّى بگیرد و اگر فراموش كند و روزه مستحبّى بگیرد چنانچه قبل از ظهر یادش بیاید مى تواند نیّت خود را به روزه واجب برگرداند، ولى اگر بعد از ظهر باشد روزه او باطل است.

مسأله 1328ـ كسى كه براى روزه شخص مرده اى اجیر شده مى تواند روزه مستحبّى براى خودش بگیرد.

مسأله 1329ـ اگر غیر از روزه ماه مبارك روزه دیگرى بر انسان واجب باشد، مثلاً نذر كرده كه روز معیّنى را روزه بگیرد، چنانچه عمداً تا اذان صبح نیّت نكند روزه اش باطل است، ولى اگر یادش برود و پیش از ظهر یادش بیاید مى تواند نیّت كند.

مسأله 1330ـ هرگاه روزه واجب غیر معیّن بر ذمّه دارد (مانند روزه قضاى ماه رمضان یا روزه كفّاره) وقت نیّت آن تا ظهر باقى است، یعنى چنانچه چیزى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده باشد وقبل از ظهر نیّت كند روزه او صحیح است.

مسأله 1331ـ هرگاه كافرى در ماه رمضان پیش از ظهر مسلمان شود چنانچه تا آن وقت كارى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده، بنابر احتیاط واجب روزه بگیرد و قضا هم ندارد، همچنین اگر مریض پیش از ظهر خوب شود و كارى كه روزه را باطل مى كند انجام نداده باشد باید نیّت روزه كند و احتیاطاً قضا هم نماید، ولى اگر بعد از ظهر خوب شود روزه آن روز واجب نیست فقط باید قضاى آن را به جا آورد.

مسأله 1332ـ یوم الشّك یعنى روزى كه انسان شك دارد آخر ماه شعبان است یا اوّل ماه رمضان، روزه آن واجب نیست و اگر بخواهد روزه بگیرد باید نیّت ماه شعبان كند، یا اگر روزه قضا به ذمه دارد نیّت قضا كند و چنانچه بعداً معلوم شود ماه رمضان بوده از رمضان حساب مى شود، ولى اگر در اثناء روز بفهمد باید فوراً نیّت خود را به روزه ماه رمضان برگرداند.

مسأله 1333ـ هرگاه در ماه رمضان یا هر روزه واجب معیّن دیگر، از نیّت روزه برگردد، یا مردّد شود كه روزه بگیرد یا نه، روزه اش باطل مى شود، همچنین اگر نیّت كند چیزى كه روزه را باطل مى كند به جا آورد، مثلاً تصمیم بر خوردن غذا بگیرد، روزه اش باطل مى شود، هرچند اصلاً غذا هم نخورد، مگر این كه در آن حال توجّه نداشته باشد كه فلان عمل روزه را باطل مى كند.

مسأله 1334ـ در روزه مستحب و روزه واجبى كه وقت آن معیّن نیست (مانند روزه قضا) اگر قصد كند یكى از مبطلات روزه را انجام دهد یا مردّد شود كه به جا آورد یا نه، چنانچه به جا نیاورد و پیش از ظهر دوباره نیّت كند روزه اش صحیح است.

 

كارهایى كه روزه را باطل مى كند

مسأله 1335ـ كارهایى كه روزه را باطل مى كند بنابر احتیاط نُه چیز است:

خوردن و آشامیدن، جماع، استمناء، دروغ بستن به خدا و پیغمبر(صلى الله علیه وآله)و ائمّه(علیهم السلام)، رساندن غبار غلیظ به حلق، فرو بردن سر در آب، باقى ماندن بر جنابت یا حیض یا نفاس تا اذان صبح، اماله كردن با مایعات، قى كردن عمدى.

 

احكام كارهایى كه روزه را باطل مى كند

1ـ خوردن و آشامیدن

مسأله 1336ـ خوردن و آشامیدن از روى عمد روزه را باطل مى كند، خواه از چیزهاى معمولى باشد مانند نان و آب و یا غیر معمولى مانند برگ درختان، كم باشد یا زیاد، حتّى اگر مسواك را از دهان بیرون آورده، دوباره داخل دهان كند و رطوبت آن را فرو برد روزه اش باطل مى شود، مگر آن كه رطوبت مسواك كم باشد و در آب دهان از بین برود.

مسأله 1337ـ اگر هنگامى كه مشغول خوردن غذا یا نوشیدن آب است بفهمد صبح شده، باید آنچه را در دهان است بیرون آورد و اگر عمداً فرو برد روزه اش باطل است و كفّاره نیز دارد.

مسأله 1338ـ خوردن و آشامیدن از روى سهو و فراموشى روزه را باطل نمى كند.

مسأله 1339ـ احتیاط واجب آن است كه روزه دار از تزریق آمپولها و سرمهایى كه به جاى غذا یا دوا به كار مى رود خود دارى كند، ولى تزریق آمپول هایى كه عضو را بى حس مى كند اشكال ندارد.

مسأله 1340ـ كسى كه مى خواهد روزه بگیرد بهتر است پیش از اذان صبح دندانهایش را بشوید و خلال كند و اگر بداند غذایى كه لاى دندان مانده در روز فرو مى رود احتیاط واجب آن است كه قبلاً آن را بشوید و خلال كند و اگر نكند و غذا فرو رود روزه را تمام كند و بعد قضا نماید.

مسأله 1341ـ فرو بردن آب دهان، هر چند به واسطه خیال كردن ترشى و مانند آن در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمى كند، و فرو بردن اخلاط سر و سینه تا به فضاى دهان نرسیده اشكال ندارد، امّا اگر داخل فضاى دهان شود احتیاط واجب آن است كه آن را فرو نبرد.

مسأله 1342ـ جویدن غذا براى بچّه و همچنین چشیدن غذا و مانند آن و شست و شوى دهان با آب یا داروها اگر چیزى از آن فرو نرود روزه را باطل نمى كند و اگر بدون اراده به حلق برسد اشكالى ندارد، ولى اگر از اوّل بداند بى اختیار به حلق مى رسد روزه اش باطل است و قضا و كفّاره دارد.

مسأله 1343ـ اگر روزه دار به اندازه اى تشنه شود كه طاقت تحمّل آن را ندارد و یا ترس بیمارى و تلف داشته باشد، مى تواند به اندازه ضرورت آب بنوشد، ولى روزه او باطل مى شود و اگر ماه رمضان باشد باید بقیّه روز را امساك كند.

مسأله 1344ـ انسان نمى تواند به خاطر ضعف، روزه را بخورد، ولى اگر بقدرى ضعف پیدا كند كه تحمّل آن بسیار مشكل شود، مى تواند روزه را بخورد و همچنین اگر خوف بیمارى داشته باشد.

 

2ـ جماع

مسأله 1345ـ «جماع» (نزدیكى با زن) روزه هر دو طرف را باطل مى كند، هرچند فقط به مقدار ختنه گاه داخل شود و منى هم بیرون نیاید و اگر كمتر از آن باشد و منى هم بیرون نیاید باطل نمى شود و هرگاه شك كند كه این مقدار داخل شده یا نه روزه اش صحیح است.

مسأله 1346ـ هرگاه از روى فراموشى جماع كند و یا از روى اجبار بطورى كه هیچ اختیارى نداشته باشد، روزه باطل نمى شود، ولى چنانچه در بین جماع یادش بیاید، یا اجبار برطرف شود، باید فورا ترك كند و الاّ روزه او باطل است.

 

3ـ استمناء

مسأله 1347ـ اگر روزه دار با خود كارى كند كه منى از او بیرون آید روزه اش باطل مى شود، امّا اگر بى اختیار در حال خواب یا بیدارى بیرون آید، روزه باطل نمى شود.

مسأله 1348ـ هرگاه روزه دار مى داند كه اگر در روز بخوابد محتلم مى شود، یعنى در خواب منى از او بیرون مى آید، جایز است بخوابد و چنانچه محتلم شود براى روزه او اشكالى ندارد.

مسأله 1349ـ هرگاه روزه دار در حال بیرون آمدن منى از خواب بیدار شود واجب نیست از بیرون آمدن آن جلوگیرى كند.

مسأله 1350ـ شخص روزه دارى كه محتلم شده مى تواند بول و استبراء از بول كند هر چند مى داند بهواسطه آن باقیمانده منى از مجرا بیرون مى آید، حتّى اگر غسل كرده باشد این كار براى روزه اش ضررى ندارد هر چند با خارج شدن باقیمانده منى از مجرا باید مجدّداً غسل كند.

مسأله 1351ـ روزه دارى كه محتلم شده اگر بداند منى در مجرا باقى مانده و در صورتى كه پیش از غسل بول نكند بعد از غسل منى بیرون مى آید بهتر است قبلاً بول كند ولى واجب نیست.

مسأله 1352ـ اگر روزه دار به قصد بیرون آمدن منى استمناء كند روزه اش باطل مى شود هر چند منى از او بیرون نیاید.

مسأله 1353ـ اگر روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منى مثلاً با همسر خود بازى و شوخى كند در صورتى كه عادت نداشته باشد كه به این مقدار بازى و شوخى منى از او خارج شود روزه اش صحیح است، ولى اگر اتّفاقاً منى بیرون آید روزه اش اشكال دارد، مگر این كه قبلاً مطمئن بوده كه منى از او خارج نمى شود.


كوهیان
یکشنبه 10 مهر 1390 10:10 ق.ظ
با سلام و دورو
از سایت شما تشكر و امیدوارم موفق و پیروز باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر